NEWS

Natuklasan na iniimbestigahan ngayon ng Commission on Audit (COA) ang Ministry of Basic, Higher and Technical Education ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao matapos lumabas ang ulat na naglabas ito ng P1.77 bilyon sa loob lamang ng isang araw sa ilalim ng pamumuno ni Minister Mohagher Iqbal.

Sinasabing bagkaroon ng payout na halos dalawang bilyong-piso noong Marso 7, 2025 na nakalaan para sa Learners’ at Teachers’ Kits, subalit ayon sa lumabas na reklamo ay hindi umano ito dumaan sa pagsusuri at lagda ng Finance Division, isang paraan upang masiguro ang legalidad at ang pagsunod ng naturang badyet sa mga batas ng gobyerno.

May mga tseke ring umano’y direktang ibinigay sa ilang tauhan, kabilang ang cashier, nang walang kaukulang oversight.

Kumpirmado ni COA Chairman Gamaliel A. Cordoba na isasailalim na sa special audit ang usapin. Sa isang liham noong Agosto 11 na ipinadala ni Cordoba kay BARMM Chief Minister Abdulraof A. Macacua, sinabi nito na ang mga reklamo laban kay Iqbal ay “nangangailangan ng pagsasagawa ng special audit” matapos ang paunang pagsusuri ng mga tanggapan ng COA.

Dagdag pa niya, bumubuo na ng audit team ang ahensya upang siyasatin ang mga transaksyo. Kaugnay nito ay humiling si Cordoba ng suporta mula kay Macacua para sa buong proseso ng imbestigasyon.

“We respectfully request your assistance for the audit team for the entire duration of the audit. We shall coordinate with your office on this matter,” ani Cordoba.

Ang P1.77-bilyong disbursement ang pinakamalaki sa serye ng mga reklamong kinakaharap ng MBHTE na may pinakamalaking bahagi ng pondo sa Bangsamoro government na higit P36 bilyon o halos ikatlong bahagi ng kabuuang badyet ng BARMM. Sa kabila ng malaking pondo, nananatili pa ring may pinakamataas na antas ng illiteracy sa buong bansa ang rehiyon.

Isa pang reklamong iniimbestigahan ay ang P449-milyong bayad na ibinigay umano sa iisang supplier na tinawag na “questionable circumstances” ng COA.

Ayon sa sources, may mga testigong lumagda sa sinumpaang salaysay na nagdedetalye ng mga iregularidad sa loob ng MBHTE. Matagal nang kinakaharap ng ministry ang mga paratang ng katiwalian kabilang ang umano’y pagbebenta ng teaching items sa mga gurong nais makapasok sa serbisyo.

Desisyon ng special audit ng COA ang maghahatol kung ang mga reklamong ito ay hahantong sa administrative or criminal charges.

Binalaan ng isang e-wallet firm ang publiko laban sa mapanlinlang o illegal payment accounts, partikular sa mga may kaugnayan sa online gambling operators at iba pang ilegal na entities.

Iginiit ng financial technology company ang Zero Tolerance policy nito sa mga ilegal na gawain at binigyang-diin na wala itong kaugnayan sa mga gambling operator.

Sinabi ng GCash na ang anumang grupo o website na nagsasabing kumakatawan sa kanila sa ganitong mga gawain ay nagmi-misrepresent sa brand o ilegal na ginagamit ang platform nito.

“Illegal online gambling undermines financial integrity and public welfare. GCash has no links to illegal gambling operators. Anyone connecting our brand to these sites is either misrepresenting us or illegally using our platform,” sabi ni Oscar Enrico A. Reyes Jr., President and CEO ng G-Xchange Inc.

Idinagdag niya na nakikipagtulungan ang kompanya sa mga regulators at law enforcement agencies upang ipatigil ang mga ilegal na gawain at pangalagaan ang mga user nito.

Warning signs ng fake
o illegal accounts:

Pinayuhan ng GCash ang
mga customer na maging maingat sa:
• QR codes na ipinadala via random links, chat apps, o social media posts
• Mga alok na mistulang “too good to be true,” tulad ng gaming credits o quick-cash schemes
• Codes na walang official merchant name o logo
• Mga transaksiyon na nagpapakita ng personal name sa halip na beripikadong merchant

Inirerekomendang mga pag-iingat:

Hinikayat ng kompanya ang mga user na:
• Mag-scan ng QR codes mula lamang sa mga pinagkakatiwalaang merchants at billers
• Beripikahin ang payment details bago kumpirmahin ang mga transaksiyon
• I-report ang mga kaduda-dudang aktibidad sa pamamagitan ng in-app GCash Help Center, hotline 2882, o via the Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) Consumer Protection channels

Maaari ring iparating ang mga report direkta sa Philippine National Police Anti-Cybercrime Group via hotline (02) 8414-1560 / 0998-598-8116 o email messagecenter.acg@pnp.gov.ph.

Zero tolerance
commitment:

Bilang bahagi ng kanilang enforcement measures, sinabi ng GCash na agad nitong bina-block at sinususpinde ang accounts na may kaugnayan sa illegal transactions, ipinagbabawal ang maling paggamit ng QR codes para sa ilegal na pagbabayad, at mahigpit na nakikipag-ugnayan sa BSP, sa Anti-Money Laundering Council (AMLC), at sa law enforcement agencies.

Magmula noong 2023, mahigit 57,000 phishing sites na ang ipinasara ng kompanya at iniulat ang 916 illegal online gambling sites sa mga awtoridad.

“GCash is committed to ensuring that Filipinos can transact with confidence and peace of mind. We will continue to strengthen our security systems and work closely with regulators and law enforcement to keep our platform safe,” ayon sa kompanya.

Hayagang kinilala ni Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) Chief Minister Abdulraof Macacua ang kontribusyon ni Speacial Assistant to the President Anton Lagdameo Jr. para sa mahalagang papel nito sa pangunguna at pagsulong ng peace process sa rehiyon.

Sa talumpati ng chief minister na ‘Chief Minister’s Hour,’ pinuri at kinilala ni Macacua ang aktibong partisipasyon ni Lagdameo sa mga inisyatiba ng pambansang pamahalaan para sa kapayapaan, kaunlaran, at progreso ng BARMM.

Ayon kay Macacua, nagsisilbing direktang tulay si Lagdameo sa pagitan ng Malacañang at mga komunidad ng Muslim, Kristiyano, at ng mga katutubong non-Moro na naninirahan sa nasabing rehiyon.

Sinuportahan naman ito ng ilang mga lokal na opisyal tulad ni Cotabato Governor Emmylou Taliño-Mendoza na nagpasalamat sa administrasyon para sa peace and development programs sa mga Moro Communities sa pamamagitan ni Lagdameo at ng iba pang opisyales ng pambansang pamahalaan.

“We are optimistic about more fruitful results from the peace process in these areas soon,” sabi ni Taliño-Mendoza.

Sa panig naman ni Maguindanao del Sur Governor Datu Ali Midtimbang, inihayag niyang patuloy nilang isasama si Lagdameo sa kanilang mga local peacebuilding programs at sa pagsasaayos ng mga isyu ng kanilang lungsod.

“They have helped address governance and security issues in several areas in the Bangsamoro region in recent years,” saad ni Midtimbang.

Samantala, sinabi ni South Cotabato Gov. Reynaldo Tamayo na inaabot din nina Lagdameo at Macacua ang mga komunidad ng mga Moro sa labas ng mga teritoryo o nasasakupan ng BARMM.

“We are also benefitting from Malacañang’s peace efforts with both the MILF and the Moro National Liberation Front (MNLF). We will never falter in supporting the Mindanao peace process,” dagdag ni Tamayo.

Sinuportahan naman ito ni BARMM Cabinet Secretary Mohd Asnin Pendatun kung saan sinabi niyang importante at kritikal ang bahagi at naging papel ni Lagdameo sa Bangsamoro transition.

“He has been serving as one of our reliable bridges and partners pagdating po doon sa pagpapadulong ng mga issues in the BARMM papunta po sa ating presidente. SAP Anton has been very important and very crucial in the Bangsamoro transition especially during this administration,” sabi ni Pendatun.

Kabilang si Lagdameo sa mga dumalo sa nasabing pagtitipon kasama si Presidential Adviser on Peace, Reconciliation and Unity (OPAPRU) Carlito Galvez Jr. na kinilala rin sa kanyang suporta sa BARMM peace process.

Iginiit ng PlaySafe Alliance PH ang kahalagahan ng mobile wallets bilang mabisang sangkap ng lisensyadong e-gaming operators at gobyerno sa pagsawata sa ilegal na internet gambling.

Binanggit ng samahan ng lisensiyadong online gaming operators ang draft circular ng Bangko Sentral ng Pilipinas upang higpitan ang patakaran sa mobile wallets na siyang patunay sa pangangailangang manatili ang e-wallets bilang effective tool sa pagpatupad ng internet gambling rules imbes na alisin ang mga ito sa transaksiyong may kinalaman sa sugal.

Pahayag ni Mike Defensor, tagapagsalita ng PlaySafe Alliance, nagbibigay ang mobile wallets ng Know Your Client (KYC) data at transaction trail na nagbibigay-daan sa mga awtoridad
na matunton ang daloy ng pondo, maiugnay ang mga account sa pinaghinalaang network ng operator, at makabuo ng mga kaso na mas mahirap buuin kung muling babalik sa naunang traditional o mano-manong bayaran.

Ipinaliwanag ni Defensor na ang mga panukalang hakbang ng BSP – kabilang ang mas mahigpit na KYC, pang-araw-araw na limitasyon, at obligadong pagmanman sa mga transaksiyong kaugnay ng sugal – ay bumubuo ng legal at teknikal na balangkas upang agad maipahinto at maharang ang ilegal na paglilipat ng mga pondo.

Sabi niya, ang kakayahang i-freeze o pansamantalang higpitan ang mga kahina-hinalang e-wallet account, kung gagawin sa ilalim ng malinaw na alituntunin at due process, ay nakapipigil sa agarang pagkalat o paglalabas ng pondo na madalas humahadlang sa imbestigasyon.

Ani Defensor, batay sa nakaraang mga operasyon at raid laban sa ilegal na online gaming hubs, ang sabayang paggamit ng payment controls at operasyon ng pulisya ay mas nagpapalakas sa pagsupil sa pamamagitan ng pagpapatigil ng
daloy ng kita na sumusuporta sa
mga offshore at unlicensed platform.

Kasabay nito, ibinabala ni Defensor na ang ganap na pagbabawal o biglaang pagputol ng serbisyo ng mobile w6allets ay maaaring magbunga ng masamang epekto, gaya ng paglipat ng mga mananaya at operator sa cash couriers o sa mga bagong digital payment channel na mas mahirap bantayan at pigilan ng mga lokal na regulator.

Kaya iminungkahi niya na magpatupad ang mga policymaker ng balanseng hakbang tulad ng mas mahigpit na KYC, mga threshold sa transaksiyon, pattern-based monitoring, at mandated reporting – upang manatiling maginhawa para sa mga konsumer
at mabisang katuwang ng mga lisensyadong e-gaming platform
ang mga wallet.

Ipinanawagan din niya ang paglalagay ng mga kasangkapan sa consumer protection sa mga patakaran ng wallet, gaya ng self-exclusion, boluntaryong spending cap, at mga obligadong babala, upang mabawasan ang pinsala habang nananatili ang kahalagahan ng wallet sa imbestigasyon.

Binigyang-diin pa ni Defensor ang pandaigdigang dimensiyon ng isyu, na maraming ilegal na operator ang dumaraan sa cross-border payment arrangements, at na mas madaling makipag-ugnayan sa mga dayuhang counterpart at international AML mechanisms kung may nananatiling reguladong wallet.

Nanawagan din siya sa mga regulator na maglabas ng malinaw na protocol kung kailan at paano ipatutupad ang account freezes, kabilang ang oversight, mekanismo para sa apela, at mga safeguard sa data privacy, upang mapanatili ang tiwala ng publiko habang pinapabilis ang enforcement.

Inamin din ni Defensor ang mga lehitimong pangamba na maaaring mas mapadali ng wallet ang pagpopondo sa pagsusugal, at iminungkahi ang sabayang pagtutok sa gawi ng mga operator – parusa sa facilitation, pagbabawal sa in-app promotional links, at mas mahigpit na licensing checks – kasabay ng payment controls.

Samantala, sinabi ni Defensor na ang pagpapanatili sa mga regulated mobile wallets sa ilalim ng mas matibay at malinaw na patakaran ang pinakamabisang paraan upang mabawasan ang paglaganap ng hindi lisensyadong online gambling sa pamamagitan ng paggawa sa mga ilegal na kita bilang masusubaybayan, mapuputol, at mapaparusahan habang napoprotektahan ang karaniwang gumagamit.

Binubuo ng 20 founding members, ang PlaySafe Alliance ay una nang nagpahayag ng buong suporta sa panukalang Circular ng BSP na layong i-regulate ang mga payment service para sa online gambling.

Ang grupo ni Defensor na kinabibilangan ng mga lisensyadong operator ng gobyerno ay masigasig ding nagtataguyod ng pinakamahigpit na regulasyon sa online gambling bilang bahagi ng kanilang pangako sa responsible gaming.

Nagpahayag ang Institute for Risk and Strategic Studies ng buong suporta sa layunin ng unibersal, abot-kaya, at maaasahang internet access.

Subalit nagbabala ito na ang Konektadong Pinoy Bill sa kasalukuyang anyo nito ay maaaring lumikha ng masasamang insentibo, magpahina sa infrastructure sustainability, at mag-alis sa mahahalagang layers ng public accountability.

Iginiit ni Salceda Research Chair Joey Sarte Salceda na kinumpirma mismo ng mga tagasuporta ng panukala na ito ay magbubukas ng merkado sa mga operator na karaniwang gumagamit ng kaunting kapital.

Kaya ibinabala ni Salceda na kung walang nakapirming obligasyon sa pagkumpuni, pagmamantine, at co-investment, ang mga operator na ito ay maaaring mabilis na lumawak sa mga mapagkakakitaang lugar habang iiwan naman ang pangmatagalang pangangalaga ng pambansang network sa mga kasalukuyang nag-ooperate at sa huli ay sa mga taxpayer.

“If you remove the franchise requirement for data-only providers but keep it for landline operators, the market will simply abandon landline service altogether. That will mean the end of the country’s most disaster-resilient fallback network. Once landlines are gone, and a storm disables cell towers and satellite ground stations, we will have lost our last independent line of communication,” pagbibigay-diin ni Salceda.

Dito’y inilarawan din ng dating mambabatas ng Albay na “sobrang kakaiba” ang pagpapaliwanag ng mga tagapagtaguyod na ang public listing ay isang pribilehiyo lamang para sa mga investor.

“Public listing is not about investor perks. It is about disclosure, governance, and transparency. For something as critical as national data infrastructure, these safeguards are essential. Listing forces operators to show, in public and on the record, whether they are investing enough in repairs, replacements, and rural expansion. Without it, we are flying blind,” dagdag pa ni Salceda.

Kasabay nito, binigyang-diin ng grupo na ang franchising, co-investment obligations, at public listing, ay bawat isa na nagsisilbing hiwalay na mga layer ng pananagutan. Ang pagtanggal sa prangkisa at pagtanggi sa paglalathala ay nag-aalis daw ng dalawa sa mga layer na ito nang magkasabay.

“If this bill passes in its current form, it will effectively end the Congressional power to grant franchises for a major public utility sector. That is not just a procedural change. It is the loss of public hearings, formal oversight, enforceable coverage conditions, and direct legislative recourse when operators fail to deliver. Once these safeguards are gone, they will not be easily restored,” babala ni Salceda.

Ipinunto ng Salceda Research na nakahanda itong makipagtulungan sa mga mambabatas at stakeholders upang masiguro na walang butas ang panukala bago ito ipasa bilang batas.

Nangangahulugan ito na kabilang ang mga obligasyong saklaw na maaaring ipatupad, mga kinakailangan sa co-investment, mga responsibilidad sa pag-aayos, pampublikong paglalathala para sa transparency, at malinaw na pamantayan sa pagpapatupad.

“We are not against Konektadong Pinoy. We are against passing it in a form that removes accountability without replacing it with equally strong safeguards. If we are going to replace the current franchising system, the new one must be airtight,” diin pa ni Salceda.

Siniguro ni Special Assistant to the President (SAP) Anton Lagdameo Jr. ang matibay na suporta at pagtutok ng pambansang pamahalaan sa normalization process at status ng kapayapaan sa lalawigan ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM).

Ito’y makaraang dumalo si Lagdameo bilang Guest of Honor and Speaker sa awarding ng educational assistance para sa mga decommissioned combatants ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) na ginanap sa Cotabato City nitong Miyerkules, Agosto 6.

Ayon kay SAP Lagdameo, ang edukasyon ay isa sa mga prayoridad ng kasalukuyang administrasyon sa ilalim ng pamumuno ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na kung saan binigyang-halaga ng pangulo ang libreng edukasyon at karagdagang tulong pinansyal para sa mga Pilipinong mag-aaral.

“Ang nais ng ating Pangulo ay isang lipunan na pinangangalagaan hindi lamang ang kapayapaan, kundi pati na rin ang karapatang-pantao ng bawat Pilipino. Ang programa natin ngayon ay isa sa mga patunay na tayo ay nagkakaisa sa hangaring iyon,” sabi ni Lagdameo.

Ang naturang programa ay bahagi ng normalization program sa ilalim ng Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) na may layuning tulungan ang mga MILF decommissioned combatants na makapagsimula ng bagong buhay at makapag-aral ang kanilang mga anak gayong ang ilan sa mga benepisyaryo ay mga anak ng decommissioned combatants na kasalukuyang nasa kolehiyo.

Sinabi ni Lagdameo na patuloy ang pamahalaan sa pagtiyak na ang mga kasalukuyang peace process ay epektibo, inklusibo, at tumutugon sa tunay na kalagayan ng mga komunidad na sumailalim sa matagal na sigalot at tunay na naapektuhan.

“We have made significant progress in achieving our normalization targets, yet we recognize that there is still more work ahead. We also acknowledge that several mechanisms under the peace process need to be re-evaluated to ensure they are truly responsive, inclusive, and effective in addressing the realities on the ground,” saad pa ni SAP Anton.

Samantala, nagpasalamat naman si Lagdameo sa Office of the Presidential Adviser on Peace, Reconciliation and Unity (OPAPRU), Inter-Cabinet Cluster Mechanism on Normalization (ICCMN), at mga katuwang na ahensya ng pamahalaan pati na sa mga civil society organization para sa kanilang tulog sa pagpapatupad ng normalization program.

Sa pagtatapos ng programa ay hinimok nito ang mga student-grantees na gamitin ang oportunidad na ito hindi lamang para sa personal nilang mga tagumpay kung hindi para na rin sa kani-kanilang mga komunidad.

“To our student-grantees and decommissioned combatants, may you use this opportunity to achieve your personal goals, and when you have succeeded, may you also give back not only to your families but also to your communities,” pagtatapos ni SAP. Lagdameo, na nag-donate ng P1-M mula sa kanyang personal funds para sa educational assistance ng mga estudyante ng MSU.

Isa sa mga inisyatiba ng Office of the Special Assistant to the President (OSAP) ay ang peace caravan na pinatutunayang buo ang adhikain ng pamahalaan para sa kapayapaan, kaunlaran, at pagbangon ng BARMM.

Sa harap ng mainit na diskusyon ukol sa Konektadong Pinoy (KP) Bill, binatikos ni dating Department of Information and Communications Technology (DICT) Undersecretary Jeffrey Ian Dy ang posisyon ni Secretary Henry Aguda na sumusuporta sa panukalang batas.

Kahit kinikilala ang mabuting hangarin ng panukala, nagbabala si Dy na ito ay nakabase sa maling pagkaunawa sa supply chain ng telecommunications at maaaring magdulot ng seryosong panganib kapwa sa industriya at pambansang seguridad.

Nabatid na ang KP Bill, na naaprubahan na ng dalawang kapulungan ng Kongreso, ay naglalaman ng isang partkular na probisyon—ang Seksyon 16. Ang seksyong ito ay nag-uutos na ang lahat ng Data Transmission Industry Players (DTIPs), kabilang ang Public Telecommunications Entities (PTEs), ay kailangang i-co-locate at ibahagi ng kanilang infrastructure.

Kasabay nito, binatikos ni Dy, na dating isinulong ang infrastructure sharing upang mapabilis ang operasyon ng industriya at mabawasan ang gastos sa internet, ang probisyon na ito dahil sa pag-oversimplify sa kumplikadong dynamics ng merkado.

Binanggit niya ang ilang kritikal na kahinaan ng panukala:

1. Hindi Sapat na Regulasyon ng Development Projects: Hindi tinutugunan ng KP Bill ang sobra-sobrang sinisingil ng mga malls at real estate developers para sa telecommunications infrastructure. Maaari nitong pigilan ang PTEs sa epektibong paghahatid ng serbisyo sa mas maraming konsumer.

2. Mahinang Enforcement Provisions: Bagama’t ang Seksyon 16(2) ay nag-uutos sa mga ahensiya ng gobyerno na magpatupad ng mga patakaran para sa pagbabahagi ng in-building data infrastructure, ang mga parusa na nakasaad ay pangunahing nakatuon sa DTIPs. Ang kawalan ng accountability sa mga lessors, developers, at landlords ay maaaring magpanatili sa mataas na singil.

3. International Regulatory Challenges: Ipinaalala na 99% ng internet traffic travels sa pamamagitan ng undersea cables ay pinamamahalaan ng international consortiums, kinuwestiyon ng dating undersecretary kung paano makatotohanang ipatutupad ang Section 16 sa konteksto ng global telecommunications regulations.

4. Potential National Security Risks: Sa nakaambang pagbibigay ng isang dayuhang kompanya ng broadband services sa Northern Luzon, nagpahayag siya ng pagkabahala sa mga implikasyon para sa pambansang seguridad sa ilalim ng kasalukuyang framework ng KP Bill. Ang koneksiyon ng Chinese-operated fiber network sa local PTE infrastructures ay maaaring magdulot ng panganib sa sensitibong interes ng bansa.

5. Mga Alalahanin sa Satellite Operations: Ang pagluluwag ng regulatory requirements para sa satellite operators sa ilalim ng bill ay maaari ring maglantad sa Pilipinas sa mas malaking security vulnerabilities, dahil ang mga umiiral na orbital slots sa ibabaw ng bansa ay okupado ng foreign entities, na naglilimita sa kontrol ng bansa sa airspace nito.

Kaya bilang pagtatapos, hinimok ni Dy si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na muling pag-aralan ang panukala sa kasalukuyang anyo nito. Ayon sa kanya, bagama’t kapuri-puri ang layunin na gawing mas kompetitibo at abot-kaya ang merkado ng telecommunications, hindi natutugunan ng KP Bill ang masalimuot na isyu at security concerns na nakapaloob dito.

Iginiit pa niya ang pangangailangan para sa mas malalim na pag-aaral bago isapinal ang batas na maaaring magkaroon ng pangmatagalang epekto sa telecommunications industry sa bansa.

Walang tigil ang Office of the Special Assistant to the President (OSAP) sa pagsasagawa ng ‘peace caravan’ project sa Bangsamoro regions kahit naantala ang huling yugto ng decommissioning ng mga miyembro ng Moro Islamic Liberation Front (MILF).

Nabatid na ang naililipat na paghahatid ng serbisyo ng pamahalaan ay napatunayang napakahalaga sa pagpapanatili ng mga pagsisikap para sa kapayapaan at sa pagkakaloob ng mahahalagang serbisyo sa mga komunidad ng Bangsamoro.

Sinasabing isang inisyatibo ng OSAP sa ilalim ni Special Assistant to the President Antonio Lagdameo Jr. ang ‘peace caravans’ na naglalayong makapaghatid ng mahahalagang serbisyo mula sa national government agencies direkta sa mga miyembro ng MILF, Moro National Liberation Front (MNLF) combatants, at sa kanilang mga komunidad na apektado ng armadong tunggalian.

Dahil parte ng normalization track ng Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB), ang caravans ay naghatid ng social protection services, livelihood support, health care, civil registration, skills training, at educational assistance.

Target nitong suportahan ang proseso ng decommissioning sa pamamagitan ng konkretong suporta sa sosyo-ekonomiya.

Natuklasan na ang isang major stop ay sa Lamitan City, Basilan noong February 25–26, 2025. Dito, ang peace caravan — na pinamahalaan ng OSAP at ng Inter‑Cabinet Cluster Mechanism on Normalization (ICCMN) — ay nakarating sa humigit-kumulang 800 benepisyaryo, kabilang ang mga dating MILF at MNLF combatants at kanilang mga pamilya, gayundin ang mga residente ng mga kalapit na komunidad.

Samantala, ang mga serbisyong ipinagkaloob ay kinabilangan ng agricultural inputs tulad ng seedlings, livestock, at mga bangka; medical care kabilang ang consultations at minor procedures; civil registration assistance; health insurance enrollment; internet access; cooperative registration; education materials; at tulong sa pag-aplay para sa amnestiya.

Kahit naantala ang Phase 4 ng decommissioning process — na sumasaklaw sa tinatayang 14,000 nalalabing combatants at 2,450 armas — malinaw na ipinakikita ng gobyerno na ang normalisasyon ay walang humpay na nagpapatuloy.

Kaya iginiit ng OSAP na ang pagpapaliban sa decommissioning ay hindi patas na makaaapekto sa mga combatant na sabik nang magbagong-buhay at makuha ang mga kaugnay na benepisyo.

“It is unfair and unjust for those who are willing to undergo the decommissioning process, depriving them of their opportunity and right to be transformed into productive, peaceful citizens as envisioned in the CAB,” wika ni SAP Lagdameo.

Naka-angkla sa Mindanao peace agenda ni PBBM, ang ‘peace caravans’ ay nagsisilbing pangunahing bahagi ng isang two‑track strategy sa ilalim ng CAB.

Habang ang political‑legislative track ay nagsulong sa pagtatatag ng BARMM government, ang normalization track — na kinabibilangan ng mga caravan na ito- ay nakatuon sa decommissioning, economic reintegration, transitional justice, at confidence‑building programs .

Nasilip na sa Basilan caravan, ipinarating ng OSAP ang mensahe ni Pangulong Marcos na nagpapatibay sa pangako ng pamahalaan na “walang Pilipino ang maiiwan”, at ang mga serbisyo ng pamahalaan at mga hakbang sa normalisasyon ay nagpapatuloy kahit pansamantalang naantala ang proseso ng decommissioning,

Isiniwalat din ni Lagdameo ang damdaming ito sa pagbibigay-diin na ang normalization process ay nananatiling pangunahing prayoridad. “This caravan is a testament to the government’s commitment to the Normalization Program under the Comprehensive Agreement on the Bangsamoro,” aniya, binibigyang-diin ang mas malawak na layunin na gawing masigla at umuunlad na mga komunidad ang mga kampo ng MILF.

Isinusulong ng ICCMN, binuo ng Executive Order 79 at pinalakas sa ilalim ng EO 6 (2022), ang gov’t holistic approach, nakikipag-ugnayan sa mahigit 30 national agencies at BARMM ministries sa paghahatid ng mga serbisyo sa ilalim ng normalization track.

Dito’y ang mga mahahalagang kontribusyon ay kinabibilangan ng school‑in‑a‑bag ICT kits para sa mga estudyante, cybersecurity at digital literacy training, seedling at livestock distribution, EORE awareness sessions, peace and reconciliation dialogues, birth registration, at health facility upgrades sa mga dating kampo ng MILF tulad ng Camp Bilal, Camp Bushra, at Camp Abubakar.

Sa harap ng pagsusumikap ng gobyerno na idekomisyon ang humigit-kumulang 40,000 combatants bago ang halalan sa BARMM ngayong 2025, patuloy na nangunguna ang OSAP sa pagtitiyak na ang mga programa sa normalization ay naghahatid ng tunay at konkretong mga benepisyo sa mga apektadong komunidad

Sa tulong ng mga inisyatibo tulad ng peace caravans, pinagtitibay ng administrasyong Marcos na habang ang decommissioning ay pansamantalang naantala, ang mas malaking peace building agenda ay nananatiling matatag at operational.