HEALTH

Dumarami ang mga batang may developmental disabilities sa bansa, tulad ng autism, cerebral palsy, at iba pang developmental delays.

Ayon kay PhilHealth President at CEO Doctor Edwin Mercado, posibleng kaugnay ng mga pagbabago sa kapaligiran ang pagtaas ng kaso, kaya mahalaga ang maagang pagsusuri at therapy para sa mga pasyente.

Kasunod nito, inihayag ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. Sa kanyang ikalimang SONA ang pagdo-doble sa PhilHealth benefit package para sa mga batang may developmental disabilities.

Mula rin sa siyamnapu ay itataas sa isandaan limampu kada taon ang bilang ng therapy sessions na sasagutin ng PhilHealth, kabilang ang konsultasyon sa developmental pediatrician o child psychologist.

Binigyang-diin ng PhilHealth na malaking ginhawa ang pinalawak na benepisyo sa mga pamilyang gumagastos para sa therapy at rehabilitasyon ng kanilang mga anak.   l mula sa panulat ni Jordan Gutierrez

Hinikayat ng Department of Health ang publiko na magkaroon ng regular na health screening, maagap na konsultasyon, at mas malusog na pamumuhay upang maiwasan ang diabetes at mga komplikasyon nito.

Ayon kay DOH Ilocos Center for Health Development, Non-Communicable Disease Unit Head, Doctor Daniel Darius Aquino, ang type-2 diabetes, na siyang pinakakaraniwang uri ng nasabing sakit, ay malaki ang kaugnayan sa hindi malusog na pamumuhay.

Nilinaw ng kagawaran na hindi lamang sa pagkain ng matatamis ang sanhi ng diabetes, kundi pati ang labis na pagkain ng carbohydrates, kakulangan sa ehersisyo, paninigarilyo, at labis na pag-inom ng alak.

Ibinabala ng DOH na posibleng magdulot ng pagkabulag, pagkasira ng ugat at bato, at pagputol ng paa ang hindi makontrol na diabetes. | mula sa panulat ni Jordan Gutierrez

Dumating na sa bansa ang halos kalahating milyong bote ng antiretroviral medicines para sa mga taong may H.I.V., at agad itong ipamamahagi sa iba’t ibang treatment hubs sa susunod na linggo.

Ayon sa Department of Health, bahagi ang mga natanggap na gamot ng kabuuang 1.2 million H.I.V. commodities na inaasahang darating hanggang Setyembre upang matiyak ang tuloy-tuloy na suplay sa kabila ng pagkaantala ng mga shipment dulot ng tensyon sa Middle East.

Sa unang tatlong buwan ng 2026, nakapagtala ang bansa ng 4,633 bagong kaso ng H.I.V., kung saan pinakamataas ang bilang sa National Capital Region na may halos isanlibong kaso.

Samantala, hinikayat ng Philippine National AIDS Council ang publiko na magpa-H.I.V. test nang regular upang malaman ang H.I.V. status, at ipinaalala ang kahalagahan ng paggamit ng condom, lubricant, at PrEP upang makatulong sa pag-iwas sa pagkalat ng H.I.V. sa bansa.

Bukas na sa Philippine General Hospital (PGH) ang kauna-unahang charity bone marrow transplant unit sa bansa na magpapalawak sa access ng mga batang may kanser sa lifesaving na gamutan.

Bunga ng pagtutulungan ng I Want To Share Foundation at P.G.H. ang naturang pasilidad na matatagpuan sa Right Central Block ng nasabing ospital.

Inaasahang magsisilbi ang bone marrow transplant unit sa mga batang may leukemia at iba pang malulubhang sakit sa dugo.

Layunin din ng bagong pasilidad na mas maraming pasyente ang makatanggap ng bone marrow transplant, isa sa pinakamabisa ngunit pinakamahal na gamutan sa bansa.

Nakapagpapababa nga ba ng timbang ang chia seeds?

Ayon sa Healthline, walang iisang pagkain na kayang magpabawas ng timbang nang mag-isa.

Bagama’t may taglay itong fiber at protina na nakatutulong para mas tumagal ang pakiramdam ng pagkabusog, hindi ito maituturing na “magic food” para sa pagpapapayat.

Bukod dito, ang chia seeds ay may omega-3 fatty acids, antioxidants, at iba pang sustansyang mahalaga sa kalusugan.

Samantala, ipinapayo ng mga health expert na isabay ang pagkain ng chia seeds sa regular na ehersisyo at masustansyang pagkain upang maging epektibo ang pamamahala ng timbang.

Mahalaga ring uminom ng sapat na tubig dahil mataas ang fiber content nito.

Paalala ng mga health expert, ang chia seeds ay maaaring maging bahagi ng isang malusog na pagkain, ngunit hindi ito kapalit ng wastong diyeta at aktibong pamumuhay. Para sa ligtas at pangmatagalang pagbabawas ng timbang, kumonsulta sa doktor o lisensiyadong nutritionist-dietitian.—sa panulat ni Reabelle Medina

Alam mo ba, kapag kulang ka sa tulog, hindi lamang antok ang epekto nito, dahil maaari ring bumagal ang pag-iisip, hindi maging stable ang blood sugar, at mas mabilis mapagod ang katawan.

Ayon sa mga eksperto, mahalagang kumain ng almusal na may kombinasyon ng complex carbohydrates, protein, healthy fats, at mahahalagang bitamina para makatulong sa pagpapanumbalik ng energy at concentration.

Kabilang sa mga inirerekomendang pagkain kapag puyat ang itlog na may whole grain bread o oatmeal, yogurt na may probiotics, isda gaya ng sardinas o tuna na may kanin o kamote, at smoothie na gawa sa gatas, saging, at oats.

Inirerekomenda rin ang pag-inom ng tubig pagkagising upang maiwasan ang dehydration, habang maaaring uminom ng kape sa tamang dami at may kasabay na pagkain.—sa panulat ni Jordan Gutierrez

Karaniwang ginagamit ng maraming Pilipino ang monosodium glutamate o M.S.G., na mas kilala bilang vetsin, na ginagawang pampalasa sa mga nilulutong pagkain.

Ayon sa World Health Organization at U.S. Food and Drug Administration, ligtas ang M.S.G. kapag ginagamit sa tamang dami.

Hindi rin anila ito itinuturing na sanhi ng kanser batay sa mga kasalukuyang pag-aaral.

Gayunman, maaaring makaranas ang ilang taong sensitibo sa vetsin ng pananakit ng ulo, pagkahilo, pamamanhid, o paninikip ng dibdib kapag naparami ang konsumo.

Kaya’t inirerekomenda ng mga eksperto ang paggamit ng natural na pampalasa tulad ng bawang, sibuyas, luya, at kamatis, upang mabawasan ang sobrang sodium sa pagkain.

Napapaisip ka ba kung ano ang sakit na “diverticulitis?”

Ayon sa mga doktor, ang diverticulitis ay dulot ng pamamaga o impeksyon ng diverticula o ‘yung maliliit na pouch na nabubuo sa lining ng bituka, partikular sa colon.

Mas tumataas anila ang tsansang magkaroon ng diverticula habang tumatanda dahil humihina ang mucosa ng ating bituka.

Kapag madalas ang pag-ire, stress, o constipation, maaaring maipon ang dumi sa mga pouch na ito at magdulot ng impeksyon.

Karaniwang sintomas ng diverticulitis ang pananakit ng tiyan, lagnat, at iba pang senyales ng impeksyon.

Bagama’t nagagamot ang diverticulitis, maaari itong magdulot ng komplikasyon tulad ng abscess, sepsis, o pagkapunit ng colon kung mapabayaan.

Kaya payo ng mga eksperto upang maiwasan ang sakit diverticulitis, dapat kumain ng high-fiber foods gaya ng gulay, prutas, beans, at nuts, pati ang pag-inom ng maraming tubig upang maiwasan ang constipation.

—sa panulat ni Jordan Gutierrez

Madalas ka bang makaramdam ng pananakit ng tagiliran?

Ayon sa mga eksperto, ang pananakit ng tagiliran o “flank pain” ay karaniwang dulot ng mga problema sa bato o impeksyon sa kidney.

Maari rin itong mula sa pananakit ng likod o balikat, o sa iba pang internal organs tulad ng atay, gallbladder, at mga bahagi ng digestive system.

Pinapaalala ng mga eksperto na kung ang pananakit ay matindi, matagal, o kasama ang iba pang sintomas tulad ng pagkakaroon na dugo sa ihi, dapat agad magpakonsulta sa doktor.

Mahalaga rin anila na panatilihin ang tamang pag-inom ng tubig at huwag balewalain ang matinding pananakit sa tagiliran.

Naramdaman mo na rin ba ang ‘hangover’?

Ayon sa mga eksperto, ang ‘hangover’ ay hindi lamang simpleng sakit ng ulo matapos uminom ng alak, dahil isa itong malinaw na senyales na may masamang epekto sa ating kalusugan.

Kapag madalas itong mangyari, unti-unting naaapektuhan ang pisikal at mental na kalusugan kahit pa tila mabilis bumabalik sa normal ang pakiramdam matapos ang hangover.

Isa sa pangunahing epekto ng hangover ang matinding pagkatuyot ng katawan dahil pinapabilis ng alak ang pag-ihi at pagkawala ng tubig at electrolytes.

Nakaaapekto rin ang hangover sa utak at tiyan—nagkakaroon ng sakit ng ulo, brain fog, mabagal na pag-iisip, pagduduwal, at pagsusuka dahil sa iritasyon ng sikmura at pagbabago sa blood flow at blood sugar.