NEWS

Hinikayat ng ilang grupo ang pamahalaan na gamitin ang mas matalino at makabagong teknolohiya upang labanan ang illegal online gambling, sa halip na ganap na ipagbawal ang lahat ng anyo ng sugal sa internet sa bansa.

Ang total ban, ayon sa kanila, ay maaaring magtulak sa mga lehitimong online gaming platforms na lumipat sa underground operations na mahirap bantayan at mas mapanganib sa mga mamamayan.

Sa isang statement, iginiit ng mga grupong Bantay Konsyumer, Kalsada, Kuryente (BK3) at Konsyumer at Mamamayan (KM) ang pangangailangan ng mas mahigpit na digital regulation na sinusuportahan ng mga makabago at mas pinahusay na mekanismo ng pamamahala, sa halip na simpleng pagbabawal na posibleng magdulot ng mas malawak na operasyon ng ilegal at hindi matunton na sugalan online.

“Totoo ang pangamba ng publiko ukol sa masasamang dulot ng sugal,” giit ni Atty. Karry Sison, convenor ng BK3.

“Ngunit ang simpleng pagbabawal ng online gambling ay hindi sapat. Maraming mga site ang nakabase sa labas ng bansa at hindi nasasaklaw ng ating mga batas, kaya patuloy nilang naipapakalat ang mapaminsalang software at nananakaw ng datos ng mga gumagamit,” pahayag niya.

Isiniwalat pa ni Sison na kahit pa maraming ilegal na gambling sites ang na-block na ng pamahalaan, patuloy itong muling lumilitaw sa bagong mga web domain at offshore servers.

“Maaaring maipasara ang isang site ngayon, pero may kapalit na bukas. Kailangan natin ng mas matatalinong sistema na maagap na natutukoy at naipapatigil ang mga ito bago pa man makarating sa publiko. Isa itong usapin ng cybersecurity, at nararapat itong tratuhin bilang ganoon,” sabi niya.

Ayon kay Sison, nakababahala rin ang patuloy na pagdami ng unregulated online gambling platforms na umano’y nagiging daan ng pandaraya, pananamantala, at iba pang anyo ng krimen, bunsod ng kawalan ng sapat na regulasyon.

Paliwanag niya, ang pagbabawal sa mga lisensyadong platform ay hindi tuluyang makapipigil sa panganib bagkus ay maaaring magtulak pa sa mga ito na lumipat sa mas lihim at hindi kontroladong espasyo.

Samantala, binigyang-diin ni KM Convenor Danilo Lorenzo “Ren” DeLos Santos ang potensyal ng digital financial tools gaya ng e-wallets sa pagtukoy at pagpigil sa kahina-hinalang aktibidad na may kaugnayan sa online gambling.

“Ginagamit ng milyun-milyong Pilipino ang e-wallets araw-araw,” diin pa niya. “Sa pamamagitan ng tamang regulasyon, maaaring matukoy ang mga kaduda-dudang pattern gaya ng madalas na pagtaya, paggamit ng mga menor de edad, o mga kahina-hinalang account. Ang teknolohiya ay maaaring maging susi para makakilos agad ang mga regulator.”

Kasabay nito, nanawagan ang mga advocacy groups sa mga mambabatas na muling pag-aralan ang mga panukalang batas na layong ganap na ipagbawal ang online gambling, at sa halip ay ituon ang atensiyon sa paggamit ng high-tech at data-driven na regulasyon upang tugunan ang ugat ng nabanggit na problema.

LANTARANG kinuwestiyon ng ilang sektor ang naging papel ng matataas na opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPWH) sa umano’y kabiguang makumpuni at mapagpatibay ang Sta. Maria – Cabagan Bridge sa lalawigan ng Isabela sa kabila ng matagal na panahon ng kanilang panunungkulan.

Sinasabing si Usec. Eugenio Pipo, Jr., na nagsilbing Assistant Secretary for Luzon Operations mula 2016 hanggang 2020, ay naitalaga bilang Undersecretary for Regional Operations noong 2022.

Nabatid na saklaw ng kanyang nasasakupan ang Cordillera Administrative Region, Region I, Region II, at ilang bahagi ng Mindanao.

Kaya naman, bilang Usec for Operations, siya ang may direktang pamamahala sa mga proyektong imprastraktura sa naturang mga rehiyon.

Kahanay niya sa pamunuan si Undersecretary Ador Canlas, na nagsilbing kanyang Assistant Secretary mula 2022 hanggang 2023. Kalaunan ay naitalaga rin si Canlas bilang Undersecretary for Technical Services, kung saan siya ang nag-apruba sa Retrofitting Design ng Cabagan Bridge.

Gayunman, sa kabila ng mga taon na panunungkulan umano nina Pipo at Canlas sa Luzon at ng kanilang direktang ugnayan sa proyekto ng tulay, nananatiling hindi maayos at bumagsak pa rin ang tulay, isang pangyayaring naging sanhi ng pangamba sa kaligtasan ng publiko.

Ayon sa mga ulat, nagpadala pa umano ng imbitasyon ang grupo nina Usec. Pipo at Usec. Canlas kay Pangulong Ferdinand Marcos Jr. para sa inagurasyon ng tulay subalit hindi ito nadaluhan ni PBBM.

Sa kabilang banda, sinasabing walang naging malinaw na aksyon o progreso ang naitalang mga hakbangin para sa pagsasaayos ng tulay sa loob ng pitong taong hawak ni Usec. Pipo ang proyekto.

Maging ang disenyo umano para sa retrofitting na aprubado ni Usec. Canlas ay hindi rin naging sapat upang maiwasan ang pagbagsak ng tulay.

Hanggang ngayon, wala umanong opisyal na pahayag mula kina Usec. Pipo at Usec. Canlas ukol sa mga alegasyong ito.

Dahil dito, nananawagan ang publiko para sa masusing imbestigasyon at pananagutan sa mga responsable sa nabanggit na insidente.

SA gitna ng pagtalakay muli ng Kongreso sa epekto ng online gaming sa lipunan at ekonomiya ng bansa, nagbabala si Abra Rep. Joseph “JB” Bernos laban sa posibleng ganap na pagbabawal ng mga online gambling platform.

“Ang total ban sa online gaming ay maaaring ‘di sinasadyang lalong magpapalakas sa pag-usbong ng mga underground at illegal na aktibidad sa pagsusugal sa internet,” giit ng mambabatas mula Abra.

Iginiit ni Bernos, dating naging chair ng House committee on games and amusements at vice chair ng national defense panel noong ika-18 Kongreso, na mas mainam ang regulasyon kaysa sa tuluyang pagbabawal.

“Pinakita na ng kasaysayan na ang pagbabawal sa isang tanyag ngunit kontrobersyal na aktibidad ay hindi nangangahulugang mawawala ito – bagkus ay mapupunta ito sa mga tagong lugar kung saan walang pananagutan, walang regulasyon,
at mas mapanganib para sa ating mamamayan,” dagdag pa niya.

Nilinaw ni Bernos na ang tuluyang pagbabawal sa online gaming, kabilang ang mga lisensyadong e-casinos, e-bingo, at iba pang internet- based wagering platform ay magbubukas ng pinto sa mga hindi lisensyadong operasyon na mas mahirap bantayan at parusahan.

“Dapat lang tayong maging makatotohanan. Ang demand para sa online games of chance ay totoo, lalo na sa mga nakatatanda. Kapag ipinagbawal natin ang mga lehitimong platform, mawawala ang kakayahan ng gobyerno na bantayan at kontrolin ang pagsusugal – kasabay ng pagkawala ng potensyal na kita. Mas malala, bibigyan natin ng puwang ang mga illegal syndicates na hindi naaabot ng ating batas,” diin ni Bernos.

Dahil parte ng kanyang trabaho sa games and amusements panel noon, isinusulong ni Bernos ang mas matibay na regulatory framework na nagtataguyod ng proteksyon sa mga konsyumer habang pinapalago rin ang kita ng estado. Hinikayat din niya ang mga awtoridad at gaming regulators na mag-invest sa cybersecurity at anti-money laundering systems upang maprotektahan ang mga online gaming platform.

“Kung nais nating protektahan ang mga bulnerableng sektor – lalo na ang kabataan at mga low-income earners – mas mainam na higpitan ang regulasyon sa online gaming sa halip na ipagbawal ito ng tuluyan,” aniya.

Kung maaalala, sa mga nakalipas na linggo, ilang mambabatas ang naghain ng panukalang batas na naglalayong higpitan o tuluyang ipagbawal ang online gaming, dahil sa mga isyung panlipunan, kriminalidad, at adiksyon.

Pero para kay Bernos, kinakailangan ng mas masusing pagsusuri at batay sa ebidensya ang dapat maging batayan ng polisiya.

“Huwag nating kalimutan: ang mga platform na ito, kapag maayos na binabantayan, ay lumilikha ng trabaho, sumusuporta sa local tech infrastructure, at nagbibigay ng kita sa gobyerno. Ang problema ay nasa kakulangan sa pagpapatupad at mahinang regulasyon – hindi sa buong industriya,” pagtatapos ni Bernos.

Nabatid na posibleng magkasa ng karagdagang pagdinig ang House of Representatives ukol sa mga polisiya sa online gambling sa pagbubukas ng sesyon ng Kongreso sa loob ng dalawang linggo.

Hinikayat ni dating Albay 2nd District Rep. Joey Salceda si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na huwag munang lagdaan ang Konektadong Pinoy Bill at ibalik ito sa Kongreso.

Ito, ayon kay Salceda, ay upang muling mapag-aralan at ayusin ang ilang probisyon na maaaring magdulot ng problema sa implementasyon ng batas.

Sa isang pahayag, iginiit ni Salceda na bagama’t maganda ang layunin ng panukala na palawakin ang access ng mga Pilipino sa internet, may mga teknikal at substansyal na isyung hindi umano nabigyan ng sapat na atensyon sa kasalukuyang bersyon nito.

“The objective of expanding internet access is well-intentioned. But the current form of the bill introduces structural risks to infrastructure policy, regulatory balance, public accountability, and even national emergency readiness. It may also accelerate the decline of our landline system, which remains essential in times of disaster,” wika ni Salceda.

Aniya, kailangan pang dumaan sa masusing pagsusuri at deliberasyon ang panukala bago ito gawing ganap na batas.

“This bill can still be crafted to promote digital inclusion while protecting long-term infrastructure resilience, service equity, and public accountability. We respectfully urge the President to return the measure to Congress for improvement,” sabi niya.

Binanggit din ni Salceda ang kahalagahan ng pagkakaroon ng iisang direksyon sa mga inisyatibo ng pamahalaan kaugnay ng digital connectivity upang matiyak ang pagiging epektibo at pangmatagalang benepisyo nito sa publiko.

Sinasabing kasama sa kanyang mga mungkahi para sa isang mas matibay na legislative framework ang pagbibigay ng malinaw na legal at teknikal na definition sa mga data-only providers na dapat ay hindi saklaw ng anumang serbisyong may kinalaman sa voice communication kabilang na ang emergency services.

Nabatid na inilatag ni Salceda ang pagtatakda ng minimum infrastructure investment obligations para sa lahat ng providers, franchise holder man o hindi, at pagkakaroon ng patas na coverage requirements sa mga Geographically Isolated and Disadvantaged Areas (GIDAs) upang hindi mapag-iwanan ang mga liblib na komunidad.

Iginiit din ng dating mambabatas ang pagkakaroon ng public float o stock listing requirement para sa mga providers na lumalagpas sa itinakdang revenue o bilang ng subscribers bilang hakbang para sa transparency at accountability.

Maliban dito, dapat din aniyang protektahan ang legacy landline infrastructure at panatilihin ito hangga’t hindi pa ganap na maaasahan ang mga alternatibong teknolohiya sa buong bansa.

Napag-alaman na ang Konektadong Pinoy Bill ay naglalayong palakasin ang mga programang nagbibigay ng libreng internet access sa mga pampublikong lugar at paaralan.

Subalit iginiit ni Salceda na kailangan itong mapag-aralan muli upang masigurong magiging makabuluhan, maayos, at epektibo ang implementasyon nito kapag naisabatas na.

Matatandaang nagpahayag ng pagtutol sa panukala ang Citizen Watch Philippines at anim na technology-based groups, kabilang na rito ang Global AI Council Philippines, Blockchain Council of the Philippines, Cybersecurity Council of the Philippines, Data Center Association of the Philippines, Fintech Philippines Association, at Go Digital Philippines.

Nanawagan sa pamahalaan ang CitizenWatch Philippines, isang lokal na advocacy group, na mas paigtingin ang malinaw at mahigpit na regulasyon sa e-gambling sa halip na tuluyan itong ipagbawal o i-ban.

Sa isang statement, iginiit ng grupo na kailangan ng mas malinaw at mahigpit na polisiya upang protektahan ang mga mamamayan partikular na ang mga kabataan laban sa mga panganib o masamang dulot ng e-gambling.

Ayon kay Orlando Oxales, lead convenor ng CitizenWatch, kinikilala nila ang mga negatibong dulot nito sa mental health, adiksyon, at sa kabuhayan ng mga nalululong sa online gambling.

“Calls for a total ban on online gaming are understandable given the rising public concern. But banning isn’t the answer. It creates more problems than it solves,” wika ni Oxales.

Sinabi ni Oxales na ang gagawing “blanket ban” ay maaaring magtulak sa industriya na lumipat sa underground market kung saan mas magiging laganap ang iligal na operasyon nito dahil walang tamang oversight ng gobyerno.

Bunga nito, mas maaaring maging biktima ang mga manlalaro ng mga mapagsamantalang offshore operators.

Kaya naman, ipinaliwanag ng lead convenor na dapat aniyang magkaroon nang maayos, mahigpit, at mas malinaw na regulasyon na nakatuon sa mas istriktong proseso ng pagkuha ng lisensya, malinaw na panuntunan sa age verification, at mga mekanismo para sa tunay na proteksyon ng mga konsyumer.

“What we need is stricter, smarter regulation–clear rules, modern tools and responsible enforcement that protect our people while preserving public benefit,” giit niya.

Binanggit din ni Oxales ang kahalagahan ng paggamit ng teknolohiya gaya ng artificial intelligence (AI) upang pigilan ang mga menor de edad na makapasok sa mga online gambling platform. Mahalaga umanong tiyakin ang transparency ng operasyon ng mga gambling operators at ang pagpapalakas ng cybersecurity upang maiwasan ang pandaraya at maling paggamit ng impormasyon ng mga manlalaro.

“Let’s be clear: Abuse must be stopped. But prohibition is a blunt tool. Precision regulation is more effective–and more sustainable,” diin pa ni Oxales.

Kung matatandaan, noong nakaraang taon ay umabot ang kita ng e-gambling sa humigit-kumulang P50 bilyon na siya umanong ginagamit para sa universal healthcare, sports development, at drug rehabilitation programs ng bansa.

Sabi ni Oxales, ang pag-ban sa e-gambling ay maaaring magdulot ng pagkalugi na umaabot sa P100 bilyon para sa kita ng bansa ngayong taon.

Kasabay nito, hinimok ng CitizenWatch ang mga ahensya ng pamahalaan tulad ng Philippine Amusement and Gaming Corporation (PAGCOR) at Ad Standards Council, gayundin ang mga mambabatas na bumalangkas ng komprehensibong polisiya na makatutugon sa mabilis na paglago ng industriya ng e-gambling habang isinasalba ang kapakanan ng publiko.

Samantala, suportado naman ng FinTech Alliance Philippines, grupo ng mga major e-wallets sa bansa, ang pagpapatupad ng mas mahigpit na regulasyon na siyang suportado ni Senator Sherwin Gatchalian.

Maaalalang naghain ng panukalang batas si Gatchalian na layong higpitan pa ang regulasyon sa e-gambling upang protektahan ang mga Pilipinong manlalaro mula sa mga negatibong epekto nito.

Tinutuligsa rin ng 14 pang mga online gaming operators ang e-gambling ban at inirekomenda ang mas mahigpit na regulasyon para sa naturang industriya.

Kabilang dito ang World Platinum Technologies Inc., AB Leisure Exponent Inc., Total Gamezone Xtreme Inc., Gamemaster Integrated Inc., Lucky Taya Gaming Corp., Stotsenberg Leisure Park & Hotel Corp., Igo Digital High Technology Inc., Megabet Corp., Gavin Ventures Inc., Gotech Entertainment Inc., Meta Interactive Software Solutions Inc., Nextstage Entertainment Inc., Webzoid System Solutions Corp., at Trojan Wells Entertainment Corp.

MAGKAKASA ng imbestigasyon ang pamahalaan ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) kaugnay ng umano’y iregularidad sa paggamit ng pondong nakalaan sa mga lokal na pamahalaan sa rehiyon.

Pahayag ni BARMM spokesperson Mohd Asnin Pendatun, seryosong tinutugunan ng Office of the Chief Minister (OCM) ang isyu partikular na ang pagdawit sa pangalan ni Chief Minister Abdulraof Macacua at iginiit na matutukoy ang mga indibidwal na responsable sa kontrobersya.

“We will conduct an investigation on the alleged misuse of funds and identify the individuals who are dragging the Chief Minister in the controversy,” ani Pendatun sa isang pahayag.

Nabatid na ang anunsyo ay tugon sa privilege speech na inilatag ni Lanao del Sur 1st District Representative Ziaur Alonto Adiong noong Enero 27. Sa kanyang talumpati, isiniwalat ni Adiong na may mga pondong mula ₱500,000 hanggang ₱2.5 milyon ang naipasok sa Landbank accounts ng 400 barangay sa Lanao del Sur. Ngunit ilang araw matapos ang pagpasok ng pera, may mga nagpakilalang tauhan umano ng OCM ang nag-utos sa mga opisyal ng barangay na i-withdraw halos lahat ng pondo maliban sa ₱200,000 para umano sa isang “special operation” na hindi ipinaliwanag kung ano.

Sabi pa ni Adiong, maraming barangay officials ang tumangging gamitin ang pondo dahil sa kawalan ng malinaw na panuntunan o dokumentong sumusuporta sa paggamit nito. Iginiit ng kongresista na posibleng nagmula ang naturang pondo sa ₱6.356 bilyong Local Government Support Fund (LGSF) ng BARMM sa ilalim ng Bangsamoro Autonomy Act No. 56 kung saan malinaw sa Bangsamoro Budget Circular No. 10 na kailangan muna ng special budget request bago mailabas ang pondo.

Kaya naman, tiniyak ng BARMM na handa silang makipagtulungan sa anumang lehitimong imbestigasyon ng kongreso alinsunod sa mandato nito na magpatupad ng oversight function at tiyakin ang transparency at accountability sa paggamit ng pondo ng bayan.

“We will assure they will face the consequences,” babala pa ni Pendatun.

Samantala, inaprubahan na rin ang House Resolution No. 2199 na humihiling ng isang inquiry in aid of legislation upang siyasatin ang umano’y pag-abuso sa pondo. Noong Hunyo 10, tinanggap ng kamara ang ulat na may kalakip na mga natuklasan at rekomendasyon hinggil sa nasabing usapin.

Ayon sa report, inirekomenda ng House Committee on Public Accounts na ipagpatuloy ng Commission on Audit (COA) ang masusing audit at pagsusuri sa buong proseso ng paglalabas at paggamit ng LGSF sa rehiyon.

Ngunit sa kabila ng kontrobersya na maaaring makaapekto sa kredibilidad ng pamahalaang rehiyonal lalo pa’t papalapit na ang kauna-unahang regular na halalan sa BARMM, tiniyak ng OCM na hindi ito magiging hadlang sa kanilang layuning ipatupad ang mga repormang administratibo tungo sa mas matatag at makataong pamamahala.

Labis na nababahala ang Citizens Crime Watch Internationale (CCWI) sa mga posibleng epekto ng Konektadong Pinoy Bill (KPB), na umano’y maaaring magbunsod ng pagdami ng online gaming o e-gambling sa bansa.

Giit naman ng Scam Watch Pilipinas, maaaring maging daan ang panukala sa mas matinding cyber fraud at panganib sa digital security ng Pilipinas.

Ang pahayag ay ginawa ng dalawang civil society advocacy groups matapos lumabas ang mga ulat ukol sa umano’y pangamba na maaaring magpaluwag sa regulasyon ang nasabing panukala at magbukas ng pinto para sa mga kahina-hinalang digital service providers, kabilang na ang mga pinopondohan ng dayuhang puhunan.

Sabi ni Michelle Botor, tagapagtatag at pambansang tagapangulo ng CCWI, maliban pa sa banta sa pambansang seguridad ay ang posibilidad ng paglago ng access sa mga online gambling platforms na maaaring hindi sinasadyang mapalaganap ng panukala.

“Kung walang matibay na mekanismo para sa pagsusuri at pagsala, maaaring maging daan ang batas para sa mga hindi regulated na e-gaming operator upang makapasok sa merkado sa pamamagitan ng bagong digital infrastructure na walang sapat na bantay,” paliwanag ni Botor.

Wika pa niya, “Layunin ng Konektadong Pinoy na ikonekta ang mas maraming Pilipino sa internet, ngunit kung hindi bibigyang-pansin ang cybersecurity, nagbubukas ito ng pintuan para sa seryosong banta – lalo na mula sa mga illegal online gambling platform.”

Isiniwalat din ni Botor na ginagamit na ng mga ganitong platform ang internet upang hikayatin ang publiko sa mga mapanlinlang na gawain, na nagreresulta sa digital addiction, pagkakautang, at pagkakasangkot ng kabataan sa ilegal na sugal.

Pahayag pa niya, kung maisabatas ang KPB nang walang sapat na proteksyon, maaari nitong “i-normalize” ang pagsusugal sa kabataan at mga maralitang sektor dahil sa mas malawak na digital access pero mahinang regulasyon.

Scam Watch: Cybersecurity, dayuhang Impluwensiya at grace period

Samantala, ipinahayag din ng Scam Watch Pilipinas na bagama’t sinusuportahan nila ang layunin ng KPB na palawakin ang access sa internet at i-modernisa ang digital infrastructure ng bansa, may mga probisyon umano sa panukala na nagbubukas sa mas mataas na panganib sa cybersecurity, at paglabag sa data privacy.

Partikular nilang kinuwestiyon ang tatlong taong “grace period” para sa mga bagong Digital Technology and Infrastructure Providers (DTIPs), kung saan papayagan silang mag-operate kahit hindi pa sumusunod sa buong cybersecurity at data privacy standards. Anila, ito ay isang “mapanganib na bintana ng kahinaan.”

“Binubuksan ng grace period ang pintuan para sa mga hacker, scammer, at posibleng dayuhang state-sponsored actors upang lusubin ang kritikal na imprastruktura at makuha ang sensitibong datos ng mamamayan,” babala ng grupo.

Ibinunyag din ng Scam Watch ang pag-aalala sa posibilidad na magkaroon ng dayuhang kontrol sa mga kritikal na imprastruktura tulad ng satellite gateways at cable landing stations—nang walang mahigpit na national security clearance. Ito ay maaaring magdulot umano ng panganib ng cyber espionage at strategic infiltration.

Mga rekomendasyon para
sa mas ligtas na batas

Dahil dito, nananawagan ang grupo na tanggalin ang tatlong taong grace period at agad ipatupad ang umiiral na cybersecurity at data privacy standards bago pahintulutang mag-operate ang kahit anong DTIP.

Kabilang sa kanilang rekomendasyon ay ang sumusunod:
• Isang komprehensibong risk assessment na may pagsasaalang-alang sa cybersecurity, privacy, at pambansang seguridad.
• Obligatoryong background check at clearance mula sa mga ahensyang responsable sa cybersecurity at national security.
• Mas mabigat na parusa sa mga lalabag o magiging pabaya sa pagpapatupad ng mga proteksiyong panseguridad.

“Sa pamamagitan ng pagsama ng mga mahalagang probisyong ito sa panukala, mas maaayon ito sa umiiral na batas ng Pilipinas ukol sa cybersecurity at data protection—at masisiguro ang ligtas na digital na kinabukasan ng bansa,” ayon sa Scam Watch Pilipinas.

Tungkol sa Scam
Watch Pilipinas

Ang Scam Watch Pilipinas ay isang pambansang inisyatiba ng civil society na nakikipagtulungan sa iba’t ibang ahensya ng pamahalaan upang labanan ang lumalalang banta ng digital fraud at cybercrime. Layunin nitong itaas ang kamalayan, isulong ang cybersecurity, at protektahan ang mga Pilipino laban sa online scams, pandaraya, at ilegal na pagsusugal.

Kasama sa mga lumagda sa pahayag ng Scam Watch ang co-founder nitong si Jocel De Guzman, Women in Security Alliance Philippines Chair Mel Migriño, BPO Security Council President George Pineda, Philippines CIO Association Trustee Apol Salud, at PhilDev S&T Foundation Executive Director Frederick Blancas.

NADISKUBRE na sa mga katimugang bayan ng Bataraza at Brooke’s Point sa Palawan ay nagkaroon ng tahimik na pagbabago na dulot ng mga smartphone.

Ito’y matapos magsanib-pwersa ang Globe, GCash, at ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) upang tulungan ang mga pamilya ng 4Ps (Pantawid Pamilyang Pilipino Program) sa kanilang unang hakbang papasok sa digital world.

Sinasabing sa pamamagitan ng Pre-loved Phone Donation Drive, ang mga refurbished smartphone ay ipinamahagi sa 256 benepisyaryo, marami sa kanila ay gumagamit ng smartphones sa kauna-unahang pagkakataon.

Nabatid na para sa mga pamilyang ito, ang isang mobile phone ay higit pa sa isang kasangkapan para sa pagtawag o pagte-text. Isa itong mas ligtas at mas kumbinyenteng paraan sa pagtanggap ng suporta mula sa gobyerno sa pamamagitan ng GCash. Bukod pa rito, nagbubukas din ito ng oportunidad para sa online learning, pagsisimula ng maliit na digital na negosyo, o pananatiling konektado sa mga mahal sa buhay. Nagbibigay ito ng mga pang-araw-araw na kaginhawaan na dati ay hindi naaabot.

“This is about inclusion and access to opportunity,” sabi ni Carl Cruz, Globe President at CEO. “We hope these devices would help families not only receive their cash grants easily, but also for them to get the various opportunities to uplift their lives that technology makes possible.”

Aniya, ang inisyatibo ay bahagi ng “E-Panalo ang Kinabukasan” campaign ng DSWD, na naghahatid ng digital financial literacy at tools sa mga pamilya ng 4Ps, lalo na yaong mga nasa geographically isolated and disadvantaged areas.

Ang mga volunteer mula sa Globe, GCash at Ayala Foundation ay tumulong sa mga benepisyaryo sa Palawan sa pag-set up ng kanilang mobile phones, pagrehistro sa kanilang SIMs, at paglikha ng GCash accounts.

Maliban dito, nagdaos din ang BPI Foundation ng financial literacy sessions upang tulungan ang mga pamilya na higit na maging kumpiyansa sa pag-manage ng kanilang mga pondo.

“Our aim is to bring government services closer to where people are,” pahayag naman ni DSWD Secretary Rex Gatchalian. “With digital tools in hand, families no longer need to walk long distances just to access their cash grants. That alone can change lives.”

Nangyari ang milestone na ito kasunod ng mga naunang inisyatibo sa Navotas at Romblon, kung saan mas maraming pamilya ang nakatanggap ng mga mobile phone at digital na pagsasanay. Sa bawat lugar, naging maganda ang tugon, puno ng pasasalamat, kasiyahan, at lumalaking pag-asa mula sa mga benepisyaryo.

Iginiit ng GCash, nangungunang finance app at ang pinakamalaking cashless ecosystem ng bansa, ang misyon nito na ihatid ang ‘Finance for All’, lalo na sa geographically isolated and disadvantaged areas.

“This is more than just onboarding users, it is about financial inclusion and making sure no one gets left behind in the digital economy. Beneficiaries can receive their GCash directly and efficiently and they also gain access to digital financial services to support their daily needs.” pahayag naman ni Oscar Enrico Reyes Jr., President at CEO ng G-Xchange Inc., mobile wallet operator ng GCash.

Kaya ang level 1 beneficiaries ng 4Ps program sa Bataraza at Brooke’s Point ay madali na ngayong maa-access ang kanilang cash grants.

Sa pagkakaloob sa kanila ng inayos na smartphones at digital banking services, hindi na nila kailangang magtiis sa 8-oras na biyahe papuntang mga ATM o umasa sa informal agents na naniningil ng hindi makatuwirang bayad.

Samantala, ang digital at financial empowerment campaign na ito ay inilatag sa pakikipagtulungan sa MIMAROPA Field Office ng DSWD, kung saan maraming barangay na nasasakupan nito ang nananatiling geographically isolated at underserved.

MAS pinalawak pa ng Globe ang kanilang presensiya sa network sa Sarangani sa pamamagitan ng mahigit 40 cell sites na nagsisilbi na ngayon sa lalawigan —pinahuhusay ang connectivity sa mga pangunahing agricultural, coastal, at upland areas.

Nabatid na ang mas malawak na network coverage ay sumusuporta sa digital na mga pangangailangan ng mga residente, magsasaka, estudyante, at negosyante sa isa sa pinakamalakas ang ekonomiya na lalawigan sa Mindanao.

Sinasabing ang Sarangani ay isang mahalagang contributor sa agri-aqua economy ng Mindanao dahil nagkaloob ito ng impresibong 160 thousand metric tons ng mais noong 2024, napanatili ang output sa kabila ng mas kaunting lupa — salamat sa 11.8% na ani. Sinamahan ng masaganang aquaculture sa Glan, ito ang nagdadala sa lalawigan sa pagiging dual-engine powerhouse sa agri-aqua economy ng Mindanao.

Kahit ang coconut farming at aquaculture— lalo na ang hipon at bangus— ay patuloy na nagkakaloob ng kabuhayan sa libo-libong pamilya, ang paglago sa turismo, construction, at maliliit na negosyo ay nagbigay-diin din sa pangangailangan para sa mas maraming maaasahang digital infrastructure.

“There’s real momentum in Sarangani, and we want to make sure our network keeps pace with the community,” pahayag ni Al Siao, Network Technical Lead ng Globe.

“From remote barangays to tourist hotspots, we’re building a network that can support every facet of life in the province.”

“This isn’t just about signal bars—it’s about real impact,” dagdag pa ni Siao. “A student can now attend online classes, a mother can video-call her child abroad, and a fisherman can check prices, sell catch online. In tourism towns, stronger signal means local merchants can accept digital payments, promote their homestays or food stalls online, and serve visitors better—turning connectivity into real income for families. That’s the kind of everyday connection we’re enabling.”

Napag-alaman na sa SarBay 2025, ang Globe ay nag-deploy din ng kanilang Cellsite on Wheels (COW) sa Glan upang suportahan ang paglakas sa mobile activity, tinitiyak ang tuloy-tuloy na connectivity para sa libo-libong festival-goers, vendors, at local businesses.

TULUYANG kinilala ng Council of Foreign Ministers ng Organization of Islamic Cooperation (CoFM-OIC) ang malawak at lahatang representasyon ng iba’t ibang sektor sa interim government

na nagpapatakbo ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM).

Nabatid na ang Bangsamoro Transition Authority (BTA), na binubuo ng mga kasaping hinirang ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr., ang siyang kasalukuyang nangangasiwa sa BARMM habang hindi pa naisasagawa ang regular na halalan para sa mga opisyal ng rehiyon.

Kung matatandaan, nilagdaan ni Pangulong Marcos ang batas na nagsasaad na ang BARMM parliamentary elections ay gaganapin sa Oktubre 13, 2025.

Batay sa Resolution No. 2 na inaprubahan ng CoFM-OIC sa kanilang ika-51 sesyon noong Hunyo 21–22, 2025 sa Turkey, “ang BTA ngayon ay binubuo ng mga kinatawan mula sa MILF, parehong paksyon ng MNLF, at mula rin sa iba’t ibang sektor ng Bangsamoro, kabilang ang mga katutubong hindi Moro, kababaihan, kabataang Bangsamoro, mga komunidad sa labas ng BARMM, mga pinunong relihiyoso, mga tradisyonal na pinuno, at mga naninirahang Kristiyano sa rehiyon.”

Masaya namang tinanggap ng OIC ang pagkakahirang kay Abdulraof Macacua bilang pansamantalang punong ministro ng BARMM, at kinilala rin ang mahalagang papel ni Al Haj Murad Ebrahim bilang dating pinuno ng rehiyon at ng BTA simula noong Pebrero 2019.

Kasabay nito, batay pa rin sa resolusyon, pinuri ng OIC si PBBM sa kanyang patuloy na pagsisikap upang mapanatili ang pagkakaisa sa rehiyon ng Bangsamoro.

Idiniin ng CoFM-OIC ang “malakas na paninindigan ni Marcos sa pagsusulong ng pagkakaisa, lahatang kaunlarang panlipunan at pangkabuhayan, at mga inisyatiba para sa kapayapaan at pag-unlad sa BARMM.”

Kaya naman, bilang tugon sa pagkilalang ito, sinabi ni Special Assistant to the President Anton Lagdameo, na nakatutok sa mga isyu at usapin sa Mindanao at Bangsamoro, na lubos na nakatuon ang pamahalaang Pilipinas sa pagpapatupad ng lahat ng nilagdaang kasunduang pangkapayapaan sa MILF, alinsunod sa diwa at nilalaman ng mga ito.

“Ang lahat ng ahensya ng pamahalaan at ng mga puwersang panseguridad ay sumusunod sa direktiba ni Pangulong Marcos na iwasan ang anumang hakbanging mag-isa na maaaring makasira o makompromiso ang mga tagumpay ng kapayapaan,” ani Lagdameo.

Hinikayat kasi sa resolusyon ng CoFM-OIC ang pamahalaan ng Pilipinas at ang MILF na ipagpatuloy ang constructive na pakipag-ugnayan sa isat-isa upang maisakatuparan nang lubos ang prosesong pangkapayapaan.