EXPLAINERS

Sa dami ng mga nagdaang administrasyon, hindi na bago sa atin ang sumubaybay at maging kritiko sa mga isyu ng gobyerno, katulad na lang ng bilyon-bilyong halaga ng palpak na flood control projects na kasalukuyang nililitis.

Kung pagbabasehan lang ang reaksyon ng mga Pilipino, tila sawa na ang taumbayan sa ganitong proseso dahil naging cycle na lang ang magkakaparehas na scenario sa sunud-sunod na mga kontrobersya.

Nang tanungin sa isang panayam ng DWIZ ang psychologist na si Dr. Camille Garcia kung totoo ba na nagiging entertainment na lang sa paningin ng mga Pilipino ang ganitong uri ng isyu, sinabi niya na nawawalan ng interes ang taumbayan sa patutunguhan ng isyu dahil sa ginagawang palusot ng mga indibidwal na sangkot.

Dagdag pa niya, ginagawa na lang dahilan ang mga palusot katulad ng pagkakasakit ng mga sangkot para paikutin ang mga Pilipinong nakaabang sa isyu.

Tunay nga naman na bumenta na ang mga palusot na ‘yon. Pero ang tanong, nadadala nga ba ang mga Pilipino at nagbabago ang pananaw sa mga sangkot sa isyu kapag nangandidato na naman ang mga ito?

Ayon kay Dr. Garcia, naaapektuhan pa rin ng utang na loob ang magiging opinyon ng taumbayan sa isang opisyal.

Dagdag pa ni Dr. Garcia, mahirap ang umasa na magkaroon ng good governance sa bansa sa kadahilanang nasanay na ang mga Pilipino sa mga balita tungkol sa katiwalian dahil hindi naman maipagkakaila na laganap talaga ito sa Pilipinas.

Matagal nang isinisigaw ng taumbayan ang pagkakaroon ng transparency sa gobyerno, mula sa mga ahensya nito, mga project, hanggang sa mga opisyal na namamalakad sa mga ito.

Sa madaling salita, matagal nang uhaw ang mga tao sa katotohanan, at kitang-kita ito lalo na ngayong malaking halaga ng pera mula sa tax ng mga Pilipino ang pinag-uusapan sa flood control issues.

Kaugnay nito, sinabi ni Akbayan Partylist Congressman Chel Diokno sa opisyal na panayam ng DWIZ, na isang paraan ang pagpapalabas ng Statements, Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) ng mga public official sa pagpapanumbalik ng kumpyansa ng taumbayan sa gobyerno.

Kasunod ito ng paghahamon ni Cong. Diokno sa mga isinangkot ng mag-asawang Discaya na opisyal ng Department of Public Works and Highways at mga myembro ng House of Representatives na pumirma ng bank secrecy waivers at maglabas ng SALN para mapatunayan kung mayroon nga ba silang kinalaman sa isyu.

Samantala, naghain naman na si Cong. Diokno kasama ang iba pang Akbayan representatives na sina Percival Cendaña at Dadah Kiram Ismula ng resoluyson na nag-uutos sa Office of the Secretary General na ilabas ang saln ng mga myembro ng House of Representatives.

Pagdating naman sa paboritong pulutan ng marami ngayon sa social media, yung pagkakaroon ng sariling yaman ng mga politiko bago pa sila pumasok sa pulitika. Tinanong ang kongresista kung paano nga ba magagamit nang tama ang SALN sa imbestigasyon?

Eh gayunpaman, ang tanong ngayon ng bayan, papayag kaya ang mga nadawit na ito na isapubliko ang kanilang SALN para mapatunayan na wala talaga silang tinatago?

Sa magkakasunod na hearing na isinasagawa ng kongreso hinggil sa maanomalyang flood control projects, sunud-sunod din ang ginawang pagpapasabog ng mga indibidwal na umano’y sangkot sa isyu at tuluyan nang inilalaglag ang mga umano’y katransaksyon nila sa negosyo.

Nagkagulo sa social media nang gawin ito ni Curlee Discaya kung saan ilang kongresista at kawani ng DPWH ang pinangalanan nito na nanghingi umano ng parte sa kanilang mga proyekto.

Hindi rin nagpahuli ang sinibak na sa serbisyo na si Brice Hernandez na idinawit naman sa isyu sina Sen. Jinggoy Estrada at Sen. Joel Villanueva.

Kahit na ikinainis ito ng mga isinangkot na indibidwal na agad na nagpaliwanag, sinabi ng political analyst na si Dr. Froilan Calilung sa opisyal na panayam ng DWIZ na malaking tulong na hindi natatakot ang mga kinekwestyon ngayon sa mga hearing na pangalanan ang mga kapwa nila na umano’y sangkot din.

Pero ngayong nasangkot na rin ang mga mismong nag-iimbestiga sa isyu, paano pa nga ba pagkakatiwalaan ng mga pilipino ang investigating body?

Ayon kay Dr. Calilung, ang imbestigasyon na ito ay maituturing na legislative duty at preliminary pa lang pero maaaring gamiting basehan sa isasampang preliminary cases sa sinumang mapapatunayang may sala.

Pero aniya, ang imbestigasyon na ito ay tip of the iceburg pa lamang dahil ang flood control projects pa lang ang naiimbestigahan. What more kapag sinilip na ang iba pang proyekto ng DPWH?

Kung ikukumpara pa nga sa ibang bansa, agad na naghahain ng resignation ang mga opisyal na nasasangkot sa mga isyu. Pero dito sa Pilipinas, itinatanggi pa ng mga opisyal ang mga paratang laban sa kanila para mapanatili ang kanilang kapangyarihan at impluwensya.

Katulad ng hinahangad nating lahat, nais din ni Dr. Calilung na magkaroon ng investigating body na gagawin ang ang kanilang trabaho nang walang halong bias.

Sa ngayon, mukhang matagal-tagal pa ang aabutin ng serye na ito. Pero tayong mga Pilipino, hindi lang pagsubaybay ang dapat gawin, dahil ngayon pa lang, pwedeng-pwede na nating simulan ang pagre-reflect nang sa ganon ay matuto na tayo sa susunod na halalan.

Sa sunud-sunod na paglalaglagan ng mga kinekwestyong indibidwal hinggil sa flood control controversy, balikan ulit natin ang mag-asawang Discaya na tila mga bida sa serye ng imbestigasyon na ito.

Kamakailan ay idinawit ng mga Discaya si House Speaker Martin Romualdez kasama si Ako Bicol Party-list Cong. Elizaldy Co at sinabing kabilang ito sa mga opisyal na tumatanggap ng parte sa kanilang government projects.

Pero sa sumunod na hearing, mabilis din itong binawi ni Curlee Discaya. Ano ba talaga ang totoo?

Dahil dito, sinabi ni House Committee on Public Accounts Chairman Rep. Terry Ridon sa opisyal na panayam ng DWIZ na kasinungalingan lang ang laman ng binabasang afffidavit ng mga Discaya sa nagdaang hearing.

Tinawag din ni Rep. Ridon na walang kwenta ang affidavit ng mga Discaya na aniya ay hindi rin maayos ang pagkakanotaryo. Dahil diyan, lumalabas ngayon na. Kwestyonable ang listahan ng mga idinawit nilang mga pangalan.

Tutok man tayong lahat ngayon sa bawat update sa isyu, hindi pa rin nakakaligtas sa taumbayan ang iba pang mga sangkot umano na contractor. Nasaan nga ba ang mga ito at bakit tila mga Discaya ang bida?

Nanigurado rin si Rep. Ridon na lahat ng mga kongresista na idinawit ni curlee discaya ay mabibigyan ng pagkakataon na magsalita para sa kanilang mga sarili dahil parte yon ng protocol.

Pero aniya, hindi nila maaaring i-cross examine o tanungin ang mga Discaya na nag-akusa sa kanila.

Bilang nagkakalaglagan na nga at maaaring may nakaambang panganib sa mga umamin na sangkot at sa kani-kanilang mga pamilya, sinabi ni Rep. Ridon na tanging sina Engr. Jaypee Mendoza at Engr. Brice Hernandez lang ang may tyansa na makatanggap ng proteksyon.

Bukod sa mainit na usapin sa mismong anomalous flood control projects, sumabay pa sa mga diskusyon ang pangalan ng mga nangandidato noong 2022 elections na tumanggap umano ng donasyon mula sa mga kontratista na sangkot umano sa ghost o substandard flood control projects.

Sa opisyal na panayam ng DWIZ, sinabi mismo ni Commission on Election Chairman George Erwin Garcia na sa ngayon ay 43 kontratista ang natukoy ng COMELEC na nag-donate sa mga kandidato noong 2022 elections.

Kung titingnan ay marami na ito, malaking bilang na ito ng mga kontratista. But wait, there’s more. Ayon kay Chairman Garcia, national positions pa lang ang pinag-uusapan natin dito. Aniya, iniimbestigahan pa nila kung sinu-sino ang mga nag-donate sa mga gubernatorial at senatorial candidates.

Makikipagtulungan din ang COMELEC sa Department of Public Works and Highways para naman alamin at kumpirmahin kung ang mga kontratista ba na ito ay mayroong kontrata sa pamahalaan.

Ayon kay Chairman Garcia, tinatawag na case buildup ang ganitong uri ng proseso at hindi pa formal investigation. Dahil nga isa itong case buildup, aalamin muna rito kung ano nga ba ang root cause ng isyu at ang paliwanag ng bawat indibidwal na sangkot umano rito.

Dahil hindi na rin mapakali ang taumbayan na malaman kung sinu-sino nga ba talaga ang sangkot sa tila serye na ito dahil sa magkakakonektang mga isyu, sinabi ni Chairman Garcia na hindi magtatagal ang imbestigasyon na ito dahil sunod pa nilang sisiyasatin ang katatapos lang na 2025 midterm elections.

Sa patuloy na pag-iimbestiga sa humahabang listahan ng mga umano’y sangkot na indibidwal at korporasyon sa maanomalyang flood control projects, hindi maipagkakaila na ang pinakanapuruhan at ginigisa sa mga ito ay ang mag-asawang Sarah at Curlee Discaya.

Matapos mapa-sana all ng karamihan sa sandamakmak na hindi lang ordinaryo, kundi mga high-end cars ng mag-asawang discaya, nakumpiska at nasa kostodiya na ng Bureau of Customs ang labing-dalawa sa mga ito sa bisa ng inihaing search warrant, habang kusa namang isinuko ng mag-asawa ang labing-anim pang mga sasakyan.

Pero eto na ang inaabangan ng mga netizen. Matapos magalit ng mga pilipino dahil napunta lang umano sa katiwalian at ibang tao ang nakinabang sa binabayaran nilang tax at kinakaltas sa kanilang mga sahod. Ang tanong ngayon ng sambayanan: bayad ba ang tax ng mga imported na sasakyan ng mga Discaya?

Sa isang panayam, sinabi ni Bureau of Customs Chief of Staff to the Commissioner Atty. Chris Bendijo na lumabas sa kanilang paunang imbestigasyon na karamihan sa mga hawak nilang sasakyan ay walang patunay na nabayaran ang duties and taxes.

Pero paglilinaw ni Atty. Bendijo, 29 na luxury cars ng mga Discaya ang hawak ngayon ng Bureau of Customs na hindi rehistrado sa Land Transportation Office. Pero aniya, mayroon naman daw mga sasakyan na binayaran ng mag-asawa ang buwis.

Sa iba pang pahayag, sinabi ni Atty. Bendijo na ang kakulangan sa mga dokumento ay isang malaking red flag at nagbibigay ng impression na ang mga produkto ay iligal na ipinasok dito sa bansa.

Pero to be fair, ire-release naman daw ang mga sasakyan na kumpleto sa dokumento, habang patuloy na iimbestigahan ang mga sasakyang hindi naman pala bayad ang tax pero napasakamay ng mga Discaya at nagawa pang i-register sa LTO.

Higit sa lahat, talagang naghihigpit na ngayon ang mga ahensya lalo na sa mismong tauhan nila dahil bukod sa mga nasasakdal, wala rin daw free pass ang mga tauhan ng BOC kung mapapatunayang may kinalaman ang mga ito sa mga pinagdaanang proseso ng mga nasabing sasakyan.

Sa patuloy na pagtalakay at pag-iimbestiga sa maanomalyang flood control projects at sa mga taong sangkot dito, bago tayo magalit, mahalagang tingnan natin din natin ang iba pang anggulo ng isyu.

Bukod sa flood control projects na maaari sanang makatulong na paliitin ang tyansa ng pagbaha, pag-usapan din natin ang iba pang dahilan kung bakit nga ba tayo binabaha, katulad na lang ng mga basura.

Aminin na natin, lahat tayo ay may ambag sa sandamakmak na mga basura, mula sa mga pinagkainan, packaging ng parcels, diapers, at sa iba pang mga kinokonsumo natin araw-araw.

Pero para kay Senior Deputy Minorty Leader at Caloocan City 2nd District Representative Cong. Edgar ‘Egay’ Erice, sinabi niya sa opisyal na panayam ng DWIZ na solid waste management system ang nakikita niyang pangunahing dahilan kung bakit binabaha ang maynila maski na ang mga matataas na lugar.

Biruin niyo, sa dami ng pinaghalong mga basura na pino-produce natin araw-araw, 40% lang daw nito ang nakokolekta?

Ayon pa kay Cong. Erice, kung hindi nakokolekta ang karamihan sa mga basura ay maaaring sa dagat, drainage, ilog, o di naman kaya ay sa water waste ito napupunta.

Pero ang problema, kung mayroong ghost flood control projects, mayroon din palang ghost garbage collection, na ayon kay Cong. Erice ay ginagastusan ng mga LGU ng daan-daang milyong piso.

Para solusyunan ang ilang henerasyon nang problema sa mga tambak na basura, sinabi ni Cong. Erice na dapat ay magkaroon ng legislative assembly na mamamahala sa nasabing isyu na siyang magbibigay ng mga batas at kautusan na susundin ng mga LGU.

Sa tuwing napag-uusapan ang baha at mga basura, ang mga tao ang palaging sinisisi dahil sa maling waste disposal.

Pero kung tutuusin, hindi lang dito nag-uugat ang problema.
Bukod kasi sa kakulangan sa kooperasyon, kinakailangan din ng solidong plano para sa mga nabanggit na isyu na magiging tulay para unti-unting matumbok at masolusyunan ang magkakakonektang mga problema.

Sa pag-upo ni Sec. Vince Dizon bilang bagong kawani ng Department of Public Works and Highways, sinimulan niya ang panunungkulan niya sa pamamagitan ng paghahain ng unqualified courtesy resignation sa iba pang kawani ng DPWH mula sa Undersecretaries, Assistant Secretaries, Bureau Directors, Service Directors, Projects Directors, at District Engineers para unti-unting linisin ang ahensya sa gitna ng kinakaharap nitong kontrobersya hinggil sa flood control projects.

Anim na buwan pa lang si Sec. Dizon sa DOTR nang iluklok siya ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa DPWH kung kaya inamin nito sa isang panayam na bilang baguhan sa ahensya ay kinailangan nitong hingin ang advise ng mga dating DPHW secretaries na sina Rogelio Singson at Jose ‘Ping’ de Jesus.

Sa kagustuhan ni Sec. Dizon na simulan ang paghahatid ng matapat at malinis na serbisyo ng ahensya, tinanong niya sa mga dating sekretarya kung ano ang naging proseso ng mga ito para siguraduhin na naihahanda nang tama ang pera ng DPWH.

Higit sa lahat, eto paniguradong magugustuhan to ng karamihan, kinonsulta rin ni Sec. Dizon kung paano ipa-practice ang transparency sa procurement ng ahensya nang sa ganon ay hindi na maulit pa ang katiwalian na ilang linggo nang gumagawa ng ingay sa bansa.

At eto na nga, malamang isa ito sa pinaka inaabangan ng marami. Nagpunta na si Sec. Dizon kasama si Commission on Audit Chair Gamaliel Cordoba sa Office of the Ombudsman para maghain ng reklamo sa tatlong contractors na may kinalaman umano sa maanomalyang flood control projects sa Bulacan.

Ito ang Wawao Builders, St. Timothy Construction Corporation, at Syms Construction Trading.

Bukod sa tatlong korporasyon na ito, mayroon ding mga pinangalanang indibidwal na kasama sa reklamo. Nangunguna diyan ang sinibak na sa serbisyo na si Bulacan First District Engineer Henry Alcantara; District Engineer Brice Hernandez na na-cite in contempt sa Senate Blue Ribbon Committee matapos ilang ulit na itinanggi ang kaniyang pagca-casino; Project Engineer Paul Duya; at Construction Section Chief Jaypee Mendoza.

At eto pa, hindi pa diyan nagtatapos dahil sunod namang aasikasuhin ni Sec. Dizon ang isasampang kaso sa mismong mga kawani ng ahensya na may kinalaman din sa anomalya.

Gayunpaman, maniwala kayo’t sa hindi, ganito man ang umiikot na isyu ngayon tungkol sa ahensya, hindi pa rin nawawalan ng pag-asa ang bagong sekretarya na mayroon pang natitirang mga kawani ng DPWH na maaari pa ring mapagkatiwalaan sa kabila ng isyu.

Mapapasabi ka na lang talaga ng ‘faith in humanity is restored’ kapag nakarinig ka ng ganitong uri ng mga kwento, kung saan ang mga taong hindi naman related by blood ay kusang nagtutulungan at sinasalo ang isa’t isa sa mga oras ng pangangailangan.

Kung ano ang detalye ng kwento, eto.

Naalarma ang mga crew ng isang sikat na pizza restaurant nang mapansin nilang labinisang araw nang hindi umoorder ang kanilang suki na si Kirk Alexander.

Tumatak na kasi si Alexander sa mga staff ng restaurant dahil sa loob ng sampung taon, araw-araw itong nagpapa-deliver ng pizza sa kaniyang bahay sa Salem, Oregon.

Pero isang araw, napansin ng ilan sa mga delivery riders ng kainan na hindi nila nakita ang order ni Alexander sa listahan ng mga natanggap nilang orders noong araw na ‘yon.

Dahil sa pagtataka, naisip ng general manager ng branch na si Sarah Fuller na tingnan kung ilang araw nang hindi umoorder ang kanilang suki.

Nagulantang na lang ang babae nang makitang labing-isang araw na itong hindi bumibili.

Matapos nito ay walang pagdadalawang-isip na nagtungo ang isa sa mga delivery rider sa bahay ni Alexander at inabutan niyang bukas ang ilaw at narinig ang TV nito ngunit walang kumikibo mula sa loob ng bahay.

Mabuti na lang at napagdesisyunan nila na humingi na ng tulong sa Marion County Sheriff dahil nang rumesponde ang mga ito, sakto naman na narinig nila ang boses ni Alexander mula sa loob ng bahay na humihingi ng tulong.

Natagpuan na lang nila ang lalaki na nasa isang sitwasyon na kung saan ay kinakailangan nitong makatanggap ng agarang medical attention.

Samantala, hindi naging malinaw kung ano ang dahilan ng pagkakaospital ni Alexander, pero ang mga crew ng restaurant, bagama’t abala sa trabaho ay naglaan ng oras para bisitahin ito kasama ang bulaklak at cards.

Sa mga may negosyo diyan, ganito niyo rin ba pahalagahan ang inyong mga suki?

Nag-viral kamakailan ang mga interview ng mag-asawang Sarah at Curlee Discaya kung saan ibinida nila ang kanilang luxury cars at kung paano nila nabago ang buhay nila sa tulong ng kanilang mga negosyo.

Pero dito rin mismo nag-ugat ang mga isinasagawa ngayong imbestigasyon sa ari-arian ng mag-asawa, lalo na at sangkot ang mga ito sa ilang linggo nang pinag-uusapang mga substandard o ghost flood control projects.

Tila natututo na ngang lumaban ngayon ang mga Pilipino dahil lantaran at aktibo nang kinekwestyon ng marami, partikular na ng mga tax payers, ang yaman ng pamilya Discaya, kung kaya nga nakasubaybay ang mga ito sa mga ongoing investigations matapos mapabilang ang mga kumpanya ng mag-asawang Sarah at Curlee Discaya sa top 15 contractors na nakakuha umano ng flood control projects na Alpha And Omega General Contractor and Development Corporation at St. Timothy Construction Corporation na ngayon ay binawian na ng lisensya.

At eto na nga, para mas mabusisi nang maigi ang mga ibinalandrang ari-arian ng mag-asawa, kasali na rin ang Bureau of Internal Revenue sa mga nag-iimbestiga sa kanila.

Sa opisyal na panayam sa DWIZ, sinabi ni BIR Commissioner Atty. Romeo Lumagui Jr., na mayroon nang naunang reklamo sa mga Discaya kung kaya matagal na nila itong iniimbestigahan.

Sa pagkakataon na to, mukhang wala na talagang makakalusot dahil sinabi ni Commissioner Lumagui na maging ang mga government officials na involved sa isyu ay kabilang na rin sa mga iimbestigahan.

Pero take note, nilinaw ni Commissioner Lumagui na ang saklaw lang ng imbestigasyon ng BIR ay para alamin kung tumutugma ba ang halaga ng kinikita ng mga sangkot sa mga ibinibida nilang ari-arian at kung nagbabayad ba ang mga ito ng tamang buwis.