RONDA PROBINSYA

Maituturing na hayagang paglabag sa konstitusyon ang proseso ng pag-take-over ng More Power and Electric Company (MORE Power) sa Panay Electric Company (PECO).

Ito ang ipinunto ni Ateneo School of Governance Dean Antonio La Viña na nagsabing mayroong “substantial” violation o malinaw na paglabag sa due process dahil ang private property ay kinuha mula sa pribadong nilalang para sa kapakinabangan ng isa pang private entity.

Ang MORE power, na isang mining company na walang karanasan o napatunayang rekord sa sektor ng enerhiya at kuryente ang siyang napagkalooban ng prangkisa at otoridad na makapag-operate bilang distributor ng kuryente sa Iloilo, pitong buwan na ang nakalilipas.

Magkagayunman, mula sa panahong iyon at hanggang sa kasalukuyan ay hindi man lamang ito namuhunan sa real estate, substations, machinery, o anumang uri ng equipment na nagsasabing natupad na nila ang mandato na makapamahagi ng kuryente sa Iloilo City.

Salig sa Section 10 ng Republic Act 11212,  nakasaad na binibigyan ng karapatan ang MORE Power na gampanan ang kapangyarihan para sa ‘eminent domain’.

Ito ang nagpahintulot sa kanila na kunin ang property assets ng kanilang predecessor— pero ito ay kung batid o alam na nila ang layunin ng prangkisa.

Subalit, ang assets na kanilang kinuha ay kasalukuyan nang tumatakbo para sa pampublikong operasyon sa ilalim ng PECO.

Sabi ni Dean La Viña, ang Section 10 ng RA 11212 ay maituturing na “patently overly-broad and confiscatory,” binigyang-diin nito na ang naturang partikular na “grant of authority to expropriate” ay naglalaman ng inclusions na hindi nakasaad sa ibang prangkisa na may kaparehong uri.

Batay naman sa nakasaad sa Section 17, binibigyan ang MORE power ng dalawang taon kung saan sila ay dapat mag-establish ng operasyon para sa distribution facilities.

Kung hindi nila iyon makakamit ay mapapawalang-bisa ang kanilang prangkisa.

Ibig sabihin ay ang pagkamkam sa ari-arian ng iba ang mas mabilis na naging tugon ng MORE power sa halip na magtayo ng kanilang sariling pasilidad.

Naninindigan si La Viña na nilabag ng MORE Power ang mga karapatan ng PECO sa pag-aari at due process.

Isiniwalat sa isang investigative report ang tunay na sitwasyon ng power system sa Iloilo City, inilabas ng Publishers’ Association of the Philippines (PAPI), ang pinakamalaking media group sa bansa na kinabibilangan ng mga publishers, hinimay sa nasabing report ang pang-aabuso ng power supplier na Panay Electric Company (PECO) gayundin ang pagbabago na sa lungsod matapos ang pagbagsak ng mahigit 96 taong operasyon nito.

Ayon kay PAPI President Nelson Santos, bilang tagapagtaguyod sa pamamahagi ng katotohanan na 45 taon nang ginagawa ng PAPI ay responsibildad nitong isiwalat ang tunay na pangyayari sa Iloilo City Electric Power, kaya naman inilabas nila ang investigative report na nagdedetalye simula ng pamamayagpag ng PECO, naging pagpapabaya at tuluyan nitong pagbagsak makalipas ang ilang dekada.

We took interest on the issue because it involves the interest and welfare of Ilonggo power consumers, which is really the most affected sector in this controversy. We looked at the issue and knew right away that we need to do something to ferret out the truth regarding this matter,” paliwanag ni Santos.

Aminado si Santos na sa dami ng propaganda na inilabas ng PECO mula nang matanggalan ito ng prangkisa ay nagdudulot na ito ng kalituhan sa publiko kaya naman minabuti nilang talakayin ang isyu at isinulat ang pangyayari alinsunud sa tunay at totoong nangyari.

We, as publishers whose main product is truth, we can’t just sit idly amidst the controversy. We have to know the truth, we have to deliver the truth,” paliwanag ni Santos na miyembro ng Presidential Task Force on Media Security.

Umaasa si Santos na sa pamamagitan ng kanilang isinulat na komprehensibong report sa power situation sa Iloilo City ay makatutulong ito sa  65,000 power consumers ng lungsod para makuha ang tamang impormasyon at mabigyang linaw ang mga isyu sa harap na rin ng mga lumalabas na mga propaganda.

Kabilang sa tinalakay sa investigative report ng PAPI ay ang kontrobersiyal na isyu ng PECO sa overbilling, regular na nararanasang power interruption, kabiguan nitong mag-upgrade ng kanilang pasildad sa kabila ng hindi nalulugi ang kumpanya at may mga milyong bonuses na ibinibigay sa mga opisyal nito at ang hindi pagbabayad ng tax.

Hinimay din ng PAPI sa investigative report ang naging basehan sa pagkansela ng Kongreso sa legislative franchise ng PECO at ang pagsasampa nito ng ibat ibang kaso sa korte at Energy Regulatory Commission (ERC) para mapigilan ang pag-ooperate ng bagong distribution utility na More Electric and Power Corp (MORE Power).

Kasama din sa naturang report ang naging takbo ng operasyon ng More Power mula nang magtake over ito bilang power supplier ng Iloilo City noong Pebrero 2020 at ang mga nagawa na nito sa loob ng maikling panahon.

Pumalo na sa kabuuang 5,027 ang kabuang bilang ng mga dinapuan ng COVID-19 sa probinsya ng Cebu.

Ito’y makaraang maitala ang 26 na panibagong mga kaso ng virus.

4,110 naman ang bilang ng mga nakarekober o tuluyan nang gumaling sa COVID-19.

Habang nananatiling nasa 327 ang nasawi rito.

Sa datos ng DOH Central Visayas, ang lungsod ng Cebu ay mayroon nang 9,720 na mga kaso ng COVID-19.

2,246 naman sa lungsod ng Lapu-Lapu.

Habang 2,319 naman ang kabuuang kaso ng virus sa lungsod ng Mandaue.

Kasunod nito, inihayag ni Department of Science and Technology (DOST) Secretary Fortunato Dela Peña na kabilang ang Cebu sa mga lugar na isasagawa ang clinical trials para sa bakuna kontra COVID-19.

Kinuwestyon ng Commission on Audit (COA) ang iba’t-ibang iregularidad sa pagpapatayo ng KALIWA Dam Project sa lalawigan ng Quezon.

Batay sa inilabas na 2019 Annual Audit Report ng COA para sa Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS), nakita ng COA na kaduda-duda ang pagsang-ayon ng mga katutubo sa lugar na pagtatayuan ng DAM.

Pinuna rin ng COA ang inilabas na Notice to Proceed ng MWSS para sa detailed Engineering, paggawa ng Design at Construction ng nasabing proyekto na iginawad sa China Energy Engineer Company Inc.

The expropriation of lots particularly for the right of way affected by Kaliwa Dam Project is still pending, hence considered  a ground for the termination of the contract under Section 17.6 of the Revised Implementing Rules and Regulations of the Republic Act 9184 also known as the Government Procurement Reform Law,” pahayag ng COA.

Giit ng COA, walang kasunduan o tratado na sumasaklaw sa pinasok na kontrata ng MWSS at CEEC kaya’t dapat pa ring manaig ang probisyon ng Republic Act 9184 o ang Government Procurement Act.

Sa ilalim nito, kailangang ipalabas ang Notice to Proceed  7 araw mula nang maaprubahan ang kontrata at tanggapin ng contractor salig sa itinatakda ng loan agreement.

Iginiit pa ng COA kung hindi nasunod ang itinakdang mga rekesitos sa ilalim ng batas, maituturing itong invalid o walang bisa at hindi kailangang maipagpatuloy ang proyekto.

Samantala, dahil sa wala pang inilalabas na Environmental Compliance Certificate (ECC) para sa Kaliwa Dam Project, hindi pa dapat masimulan ang proyekto.

The Resolution ng Pagpayag (RP), allegedly executed by the members of the tribal groups/indigenous people’s (IP’s) living within the MWSS Kaliwa Dam project site, is a requirement for the Free and Prior Informed Consent (FPIC) and a condition precedent to the issuance of the ECC, is not compliant with the guidelines under NCIP Adminsitrative Order No. 3, s, 2012,” ayon sa COA.

Hence, (this) renders the project proponent non-compliant with the CC and thus affects the effectivity of the Loan Agreement and the Commercial Contract,” sabi pa ng state auditors.

Napuna rin ng mga COA examiner na hindi binanggit sa RP na inisyu ng Dumagat/Remontado tribe ng General Nakar, Quezon  ang mga pangalan ng tribal leaders at elders na magpapatotoo sa pagkakakilanlan ng IP members na pumirma sa resolution.

Kinuwestiyon din ng mga auditor ang hindi pagtugma sa petsa na nilagdaan ang mga dokumento at ang kawalan ng notaryo sa mga ito.

Binigyang-diin din ng mga auditor na ang “dubious/questionable character of the consent of the IP members” ay nasuportahan sa isang Senate hearing noong Enero J22, 2020, nang kuwestiyunin ng ilang  stakeholders at tribal groups ang pagiging lehitimo ng mga sinasabing kumatawan sa kanila sa dokumento.

Within these groups include residents who argued that they were neither consulted nor informed on the implementation  of the project,” sabi pa ng COA.

Inatasan ng COA ang MWSS na lumikha ng akma at tamang resolusyon sa usapin alinsunod sa mga hinihingi ng National Commission for Indigenous Peoples.

Sa panig naman ng MWSS, ipinaliwanag nito sa COA na napigilan ng kilos protesta ng iba’t ibang grupo salig sa inilabas na FPIC ng mga naapektuhang inidbiduwal.

Ang pagkabigo ng MWSS na i-expropriate ang mga lote para sa  right of way ay itinuturing na batayan para tapusin ang kontrata sa ilalim ng bagong batas.

The pending status of the right of way acquisitions and court proceedings for the expropriation of lots to be utilized for the dam site, treatment plants, tunnel conveyance outlet, access roads and other permanent structures can adversely affect the duration of the project,” ayon sa COA.

Pero sagot ng MWSS, naantala ang expropriation proceedings dahil sa community quarantine dulot ng COVID-19 pandemic.