EXPLAINERS

Inanunsyo kamakailan ni Justice Secretary Boying Remulla na naghain na ng Freeze Order ang Anti-Money Laundering Council (AMLC) para sa assets nila Ako Bicol Party-List Rep. Zaldy Co, Senators Jinggoy Estrada at Joel Villanueva, former DPWH Engineer Henry Alcantara, dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo, at dating Representative Mitch Cajayon.

Matatandaan na inakusahan si former House Committee on Appropriations Chairman Co na nag-propose ng bilyong halaga ng insertions sa 2025 National Budget ngunit itinanggi ito ng kongresista.

Kasunod naman nito ay ang utos ni DPWH Secretary Vince Dizon sa AMLC na ipa-freeze ang labing-isang in air assets na naka-register sa mga kumpanyang may kaugnayan si Cong. Zaldy Co na tinatayang aabot sa tumataginting na mahigit sa P4.7 billion.

Pero ang tanong, nasaan nga ba ngayon ang mga in air assets na ito ni Congressman? Sa isang panayam, sinabi ni DPWH Secretary Vince Dizon na nasa ibang bansa na umano ang ilan sa mga eroplano at chopper, at guess what? Sinusubukan na rin daw ibenta ang mga ito.

Isa pang katanungan, posible nga ba silang maibenta?

Kung titingnan, mukhang mahaba ang magiging proseso bago pa maibenta ang mga ito. Paliwanag nga ni Secretary, naka-register pa rin sa pilipinas ang mga nasabing assets kung kaya hindi pa ito maaaring ibenta sa ibang bansa.

Aniya, kailangan munang i-de-register ang mga ito sa Pilipinas bago ipa-rehistro sa ibang bansa. Pero paglilinaw niya, kinumpirma naman ng Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP) na ni isa sa mga assets ay hindi pa dumadaan sa de-registration process.

Dagdag pa ni Secretary, ito rin ang mismong dahilan kung bakit isinapubliko nila ang kautusan na ipa-freeze ang mga nasabing assets, para hindi tuluyang maibenta ang mga ito kung sakali man na may magka-interes na bumili.

Samantala, siniguro naman ni Secretary Vince Dizon na nakikipagtulungan na rin sila sa mga kaukulang ahensya para alamin kung mayroon pang ibang pag-aari si Zaldy Co.

Natatandaan niyo pa ba yung Project Nationwide Operational Assessment of Hazard o Project NOAH? Taong 2012 nang itatag ito ng Department of Science and Technology O DOST bilang isang research program sa tulong ng mga professor mula sa University of the Philippines.

Bilang prone ang Pilipinas sa mga bagyo, malaki ang naitulong ng Project NOAH sa publiko sa pamamagitan ng isinasagawa nilang research studies na pinakinabangan hindi lang ng mga normal na mamamayan kundi pati na rin ng mga local government unit sa pamamahala sa kanilang nasasakupan.

Alam niyo ba na naglabas din ng applications ang Project Noah noon? ito ang Arko, Websafe, at Project Noah. Gamit ang mga app na ito, makakatanggap ang mga user ng real-time updates hinggil sa lagay ng panahon.

Pero pagdating ng 2017, nawalan ito ng pondo at in-adopt ng University of the Philippines.

Ayon naman sa Executive Director ng Project Noah na si Dr. Mahar Lagmay sa opisyal na panayam ng DWIZ, nagtuluy-tuloy pa rin ang operasyon ng Project Noah habang nasa ilalim ng U.P. at naging kaagapay ng mga LGU.

Dagdag pa niya, mas marami pa ang magagawa at mas lalawak ang saklaw ng Project Noah kung mapopondohan sila ng gobyerno.

Pero eto na nga, speaking of pondo, mukhang mabibigyan na ng ikalawang pagkakataon ang Project Noah na ibalik at ipagpatuloy ang dati na nilang nasimulan sa mas malaking saklaw.

Matatandaan na nagpulong ang Project Noah kasama ang bagong House Speaker na si Bojie Dy III at ayon kay Dr. Lagmay, napag-usapan doon ang pagbabalik at pagbibigay ng pondo sa proyekto.

Gayunpaman, sinabi nga ni Dr. Lagmay na ongoing pa ang budget hearing para sa U.P., pero ilang opisyal na aniya ang nagpahayag ng suporta sa pagbabalik ng Project Noah.

Bakit nga naman hindi? Kung tutuusin, ngayon natin pinaka kailangan ang Project Noah, lalo na at lubog tayo sa mga kontrobersya na nag-ugat sa baha na idinulot ng masamang panahon.

Nakakapagod isipin na nagre-recover pa lang ang karamihan sa atin mula sa pananalasa ni bagyong Nando, may pinabagong bagyo na naman na pinangangambahan at dapat paghandaan ang mga Pilipino.

Pagkalabas na pagkalabas kasi ni bagyong Ragasa o formerly Nando sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay ang siya namang pagpasok ni bagyong Opong.

Pero kahit na sanay na tayo sa taun-taong paghagupit ng mga bagyo, pagbagsak ng lupa, at pagbaha, hindi pa rin maiwasang mangamba ng mga pilipino para sa kaniya-kaniya nilang buhay.

Pero ayon kay Office of Civil Defense Spokesperson Junnie Castillo, rest assured na nakahanda ang mga tauhan ng ahensya para sa pagbibigay ng agarang saklolo sa mga biktima.

Bukod pa riyan, tiniyak din ng tagapagsalita na bukod sa kanilang mga tao ay handa rin ang relief goods na ipamimigay nila sa mga residenteng maaapektuhan ni bagyong opong dahil aniya, agad nilang pinapalitan ang mga nabawasang food at non-food items bunsod ni formerly bagyong Nando.

Bilang maraming lugar sa bansa ang prone sa mga kalamidad katulad ng bagyo, sinabi ni Spokesman Castillo na tinututukan nila ngayon ang Northern Luzon, Bicol Region at Southern Luzon dahil sa iniwang pinsala ng nagdaang bagyo.

Pero take note, wala namang mapag-iiwanan dahil nilinaw ng OCD Spokesman na naghahanda ang ahensya para sa bawat rehiyon lalo na at aniya ay palalakasin pa ni bagyong Opong ang Habagat o Southwest Monsoon na maaaring magdulot ng mga pag-ulan.

samantala, tiniyak ni Spokesman Castillo na patuloy nilang minomonitor ang mga lugar na nakaranas ng matinding pagbaha partikular na sa Region 2, 3, 5, MIMAROPA, at mangilan-ngilang lugar sa Metro Manila.

Gayunpaman, nagpaalala ang OCD na maglalabas ang Denr Mines and Geosciences Bureau ng listahan ng mga barangay na maaaring maaapektuhan ni bagyong Opong nang sa ganon ay agarang malaman ng mga residente ang mga aksyon na kakailanganin nilang gawin para makaligtas sa mas matinding pinsala ng bagyo.

Mabalik tayo ngayon sa usapin kung saan napa-sana all ang karamihan—ang magagarang mga sasakyan ng mag-asawang Discaya. baka lang napapaisip na ang mga tao kung natabunan na lang ba ang usapin na ito. Ano na nga ba talaga ang nangyari sa mga sasakyan?

Kumpirmadong nasa garahe pa rin ng mga Discaya ang 30 nilang luxury cars pero bantay-sarado na ang mga ito ng Bureau of Customs (BOC) at Philippine Coast Guard (PCG).

Matatandaan na nadiskubreng kwestyunable ang pagpasok sa bansa ng 15 sa 30 mga sasakyan ng mga Discaya, at mahigit sampung empleyado naman ng BOC ang umano’y sangkot dito matapos makita ang kanilang pirma sa papeles na may kinalaman sa importation.

Sa bisa ng inihaing show cause order, pinagpapaliwanag ang mga opisyal kung bakit hindi sila dapat managot sa isyu at kung bakit sila pumirma sa mga nasabing dokumento.

Ngayong tapos na ang deadline na ibinigay para magpaliwanag ang mga ito, sinabi mismo ni Bureau of Customs Commissioner Ariel Nepomuceno sa opisyal na panayam ng DWIZ na susuriin na niya ang mga dokumento na ipinasa ng mga opisyal para alamin kung mayroon bang dapat masuspinde sa mga ito.

Samantala, bukod sa mga discaya, sumunod na rin si Former DPWH Bulacan Assistant District Engineer Brice Hernandez sa pagsuko ng isa sa kaniyang luxury cars sa Independent Committee for Infrastructure.

Patungkol dito, siniguro naman ni Commissioner Nepomuceno na makikipagtulungan sila sa pagsasagawa ng pormal na imbestigasyon NG ICI sa pamamagitan ng pagpo-provide ng mga resulta na nakalap nila mula sa isinasagawa nilang imbestigasyon.

Gayunpaman, nagtapos na rin ang ibinigay na deadline ng BOC sa mga abugado ng mga Discaya at sisimulan na nilang imbestigahan kung nabayaran ba nang tama at hindi dinoktor ang papeles ng mga nasabing sasakyan.

Ngayong natapos na ang malawakang rally laban sa kurapsyon na nag-ugat sa maanomalyang flood control projects, nagkaroon na naman ng panibagong pulutan ang mga netizen online.

Kabilang na diyan ang pagiging agresibo ng ilang raliyista bago natapos ang kilos-protesta; ang mga slogan ng mga nakilahok na bagama’t galit na galit ay napaka-witty pa rin; at syempre, ang mga artista na matapang na isinapubliko ang kanilang political stand.

Pero wait lang, walang masama sa paglilibang pero wag magpapa-distract, dahil hindi pa tapos ang imbestigasyon sa flood control scandal. Eto na nga, katatapos lang ulit ng hearing ng Senate Blue Ribbon Committee.

Pero nang tanungin ang aktibista at Chairman ng Bagong Alyansang Makabayan na si Teddy Casiño sa opisyal na panayam ng DWIZ kung dapat pa nga bang ipagpatuloy ng senado at kongreso ang pag-iimbestiga gayong mayroon naman ng Independent Committee for Infrastructure (ICI), sinabi nito na kaduda-duda ang credibility ng imbestigasyon dahil sa mga umano’y sangkot na opisyal.

Ayon pa kay Chairman Casiño, mas may puder sana ang Senado at Kongreso na mag-imbestiga sa isyu kumpara sa ICI dahil limitado umano ang kapangyarihan nito at aniya’y walang kakahayan na pagsalitain ang mga nasasakdal gamit ang paghahain ng contempt.

Ang suggestion ni Chairman? Palakasin ang Ombudsman nang sa ganon ay ito na ang mag-take over sa imbestigasyon dahil ito naman daw talaga ang trabaho ng ahensya.

Ayon pa kay Chairman, sa palagay niya ay masusundan pa ang katatapos lang na kilos-protesta dahil wala pa ring resulta ang mga isinasagawang imbestigasyon sa isyu.

Gayunpaman, ilang rally pa ba ang kailangang pagsamahan ng taumbayan para lang pigain ang gobyerno? Kailangan ba talagang manawagan pa ang mga pilipino para lang makaranas ng magandang sistema sa bansa?

Matapos ang isinagawang malawakang anti-corruption rally, malaki rin ang iniwan nitong pinsala sa mga lugar na pinagganapan ng protesta, katulad na lang ng mendiola dahil sa biglaang pagiging agresibo ng mga raliyista na naging mitsa para magkagulo bago natapos ang martsa.

Ngayon, iniimbestigahan na ng Department of the Interior and Local Government (DILG) kung sino nga ba ang nasa likod ng naganap na kaguluhan.

Kaugnay nito, tinanong sa isang panayam si Presidential Communications Office Undersecretary Claire Castro kung naniniwala ba ang malakanyang na hindi lang emosyon ang nagtulak sa mga kabataan na magkagulo sa rally, kundi dahil mayroon itong bahid ng pamumulitika at intensyon na patalsikin ang Presidente sa pamumuno.

Sinabi ni Usec. Castro na sa personal niyang opinyon ay mayroong bahid ng pulitika ang nangyaring rambulan at nautusan lamang ang mga kabataang sangkot dito.

Dagdag pa niya, kung nautusan man ang mga kabataan na manggulo, paniguradong susunod ang mga ito lalo na kung sila ay binayaran.

Samantala, matatandaan na napabilang ang pangalan ng pinsan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na si dating House Speaker Martin Romualdez sa mga idinawit sa anomalous flood control projects.

Pero nang tanungin naman si Usec. Castro kung ano ang posibleng mangyari kapag mayroong nabanggit na malapit sa Pangulo sa katatapos lang na Senate Blue Ribbon Committee hearing, tiniyak ng abogada na hindi haharangin ng pangulo ang magiging resulta ng imbestigasyon, lalo na at ito mismo ang nagpasimula ng ginaganap ngayon na series of investigations.

Binigyang-diin pa niya na anuman ang kahihintanan ng imbestigasyon, dapat ay masuportahan ito ng mga proweba at hindi lang puro salita.

Naging mapayapa ang simula ng mga isinagawang kilos-protesta laban sa kurapsyon nitong nakaraang linggo, pero pagdating ng hapon, bago matapos ang mga rally, nauwi ang ilan sa mga raliyista sa pagrarambulan, pagkakagulo, at pagiging bayolente.

Pero bukod sa mga pulis na inatasang panatilihin ang kaayusan at kapayapaan sa mga rally, hindi rin nawala ang mga media na umantabay sa mga kaganapan para maghatid ng timely update sa publiko.

Sa kasamaang palad, ilang media personnel ang nasaktan at nakaranas ng intimidation habang ginagawa ang kanilang trabaho.

Ayon sa Chairman ng National Union of Journalists of the Philippines na si Jonathan de Santos, maayos namang pinakitunguhan ng mga raliyista ang mga media personnel. Pero sa huli, ilang reporters pa rin ang nagkaroon ng hindi magandang karanasan habang nasa coverage at nakakadagdag ito aniya sa panganib na kinakaharap ng media.

Kasabay ng patuloy na paglaban para sa kalayaan at kaligtasan ng press people sa bansa, sinabi ni Chairman de Santos na kahit paano ay naging maluwag na ang pamahalaan sa media. Pero sadly, hindi pa rin nawawala ang threat sa mga mamamahayag.

Dagdag pa ni Chairman, ang pinaka maganda pa ring paraan para ipakita sa publiko na dapat nilang pagkatiwalaan ang media ay ang patuloy na pagbabalita nang tama at walang pinapanigan.

Sa huli, nang tanungin si Chairman de Santos kung ano nga ba ang lagay ng press freedom sa bansa, naging hati ang opinyon nito dahil sa isang kasamahan sa industriya na nananatili pa ring nakakulong, pati na rin ang kawalan ng batas hinggil sa freedom of information, at ang seguridad ng mga mamamahayag, lalo na sa probinsya.

Samantala, hiniling naman ni Chairman de Santos ang paggalang ng publiko sa mga media practitioners na nagsisilbi lang namang witness sa mga kaganapan sa bansa at ibinabalita ito para sa kamalayan ng mga Pilipino.

Hindi na bago sa mga Pilipino ang maka-witness ng mga rally kung saan walang kapagurang nagmamartsa at nananawagan ang galit na taumbayan para magpahayag ng saloobin hinggil sa mga isyu na umiikot sa bansa.

Nitong linggo lang, isa na namang rally ang inorganisa kontra kurapsyon kung saan nagkaisa ang mga Pilipino mula sa magkakaibang sektor, relihiyon, at may magkakaibang antas ng pamumuhay.

Sa pagkakataon na ‘yon, natunghayan ang pagkakapantay-pantay ng taumbayan na kapwa nanghihingi ng katarungan at pananagutan.

Gayunpaman, hindi na yata talaga maiiwasan ng mga Pilipino na bitbitin ang kanilang biases kahit saan sila magpunta. Ayon sa political analyst na si Prof. Calilung sa opisyal na panayam ng DWIZ, dapat ay isinantabi muna ng mga raliyista ang kaniya-kaniya nilang political agenda para ipakita sa mga kurakot na nagkakaisa sila bilang pilipino, at hindi bilang supporters ng anuman o sinumang nasa politika.

Kaugnay naman sa pagkakagulo ng mga raliyista, nagpaalala ang propesor na ang pagiging bayolente ay maaaring magtulak sa gobyerno na umaksyon katulad na lang ng pagdedeklara ng martial law, na paniguradong hindi gugustuhin ng sinuman.

At eto na nga, nang tanungin naman si Prof. Calilung kung sa palagay ba niya ay natinag man lang ang mga opisyal na sangkot umano sa isyu matapos ang kilos protesta, sinabi nito na maaaring hindi man lang nabahala ang mga ito at inasahan na ang masasakit na salita mula sa taumbayan.

Binigyang-diin din niya na ang gobyerno ang dapat na makaalam sa hinaing ng mga nasasakupan nila. Dahil sa tingin niya, hindi man lang mababahala rito ang mga kurakot.

Ngayon, bukod sa nag-iwan ng aral ang mga nangyaring rally, sana naman, manatili ang mga aral na ito hanggang sa susunod na eleksyon nang sa ganon ay hindi na maulit pa ang mga kilos-protesta.

Natapos na nga ang isinagawang malawakang rally sa iba’t ibang bahagi ng bansa kung saan lumahok ang mga grupo mula sa iba’t ibang sektor ng lipunan para mangalampag at pagpanagutin ang mga sangkot sa katiwalian.

Pero pagkatapos nito, ano nga ba ang dapat asahan ng mga Pilipino? Mayroon nga bang magbabago? Mananagot nga ba ang mga dapat managot?

Pero maiba tayo, bukod sa hinihintay nating magandang pagbabago, dapat din nating bantayan kung ano nga ba ang magbabago sa ekonomiya ng bansa matapos ang sunud-sunod na malalaking isyu, lalo na ang anomalous flood control projects.

Ayon sa economist na si Prof. Astro del Castillo, maaaring mawalan ng tiwala at kumpyansa ang mga investor sa bansa dahil sa pagputok ng isyu ng katiwalian sa infra projects.

Bagama’t ilang linggo nang nag-iinit ang ulo ng taumbayan dahil na rin sa kagustuhan na maibalik ang ibinayad nilang tax, sinabi ni Prof. Astro na mayroon namang idinulot na maganda ang mga nagkalat na isyu sa kamalayan ng mga Pilipino.

Samantala, katulad ng marami, hiling din ni Prof. Astro na maging maganda ang pagsasara ng isyu na nag-ugat sa baha, na noong una pa lang ay nakontrol na sana kung tamang tao lang ang naghawak ng mga proyekto.

Kung inaalala niyo naman ang kahihinatnan ng ekonomiya ng bansa, aba dapat lang na isipin niyo rin ito katulad ng tax na binabayaran niyo.

Dahil kung babagsak ang ekonomiya, panibagong hamon na naman ang haharapin ng mga Pilipino at sa pagkakataon na yon, mas malaki at mas mabigat ang papasanin nating lahat.

Pero ayon kay Prof. Astro, kung sakali man na may magandang kahihinatnan ang mga imbestigasyon at rally na isinasagawa hinggil sa paglaban sa katiwalian, may posibilidad pa aniya na manumbalik ang kumpyansa ng mga investor sa Pilipinas.

Sinong mag-aakala na ang isa sa pinaka prestihiyoso at pinapangarap na unibersidad ng mga Filipino students ay nakararanas din pala ng kakulangan? Hindi sa classrooms, kundi sa buildings.

Paano ba naman kasi, hindi rin pala nakaligtas ang University of the Philippines Diliman campus sa palpak na trabaho ng mga kontratista, ayon yan kay Kontra Daya Convenor Prof. Danny Arao sa opisyal na panayam ng DWIZ.

Bukod pa riyan, kung ang ibang eskwelahan ay nakararanas ng kakulangan sa school supplies, upuan, o classroom, sa UP Diliman, isang kolehiyo ang wala pa ring sariling building.

But wait, there’s more. Ayon kay Prof. Arao, tumutulo ang kisame at marami pang ibang problema na kailangang ayusin sa isang building na maaari sanang magsilbing learning center para sa mga estudyante.

Ibinahagi pa ni Prof. Arao ang biruan sa UP Diliman campus na kapag binaha ito, ibig sabihin ay malaki na talaga ang problema sa pagbaha.

At eto na nga, ayon sa propesor, for the first time in history ay tuluyan na ngang binaha ang UP Diliman.

Kung kaya naman hindi na nakakapagtaka kung bakit dumalo ang mga estudyante mula sa nasabing unibersidad sa ginanap na anti-corruption rally.

Bukod sa kilala ang mga ito sa pagiging matapang at vocal sa kanilang mga ipinaglalaban, personal din pala nilang naranasan ang perwisyong dala ng mga palpak na trabaho ng mga kontratista.

Biruin niyo, kinabukasan ng mga estudyante ang nakataya sa anggulo na ito ng isyu. What more kapag narinig natin ang sentimyento ng bawat Pilipino na biktima rin ng mga palpak na infra projects?

Ngayon ngang natapos na ang malawakang anti-corruption rally, are we already on the same page? Mulat na ba ang mga mata at bukas na ba ang isip ng lahat? O mayroon pa ring mabgubulag-bulagan dahil lang hindi nila nararanasan ang hirap ng taumbayan?