EXPLAINERS

Nangako si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na ipagpapatuloy niyang gawing prayoridad ang healthcare sa Pilipinas kahit na hindi ito “politically salable” o maaaring ipagbenta.

Ito ang sinabi ng Pangulo sa inagurasyon ng Healthway Cancer Care Hospital (HCCH) sa Taguig kamakailan lang. Ang HCCH ang pinakaunang cancer hospital sa bansa na bunga ng pagdalo ni Pangulong Marcos sa 2023 Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Summit.

Ayon sa Pangulo, madalas hindi ginagawang prayoridad ang healthcare dahil sa political concerns. Gayumpaman, hindi niya ito aniya kayang tanggalin sa kanyang isipan.

Isa sa mga paraan ng Pangulo upang magkaroon ng maayos na serbisyong pangkalusugan ang mga Pilipino ang pag-apruba niya sa pagtatatag ng Universal Health Care (UHC) Coordinating Council. Ang konsehong ito ang titiyak sa mas epektibong implementasyon ng Republic Act No. 11223 o Universal Health Care Law.

Isang malawakang reporma sa healthcare sector ang Universal Health Care Law. Sa ilalim ng naturang batas, automatically enrolled ang lahat ng Pilipino sa National Health Insurance Program.

Samantala, kasalukuyan namang sumasailalim sa structural enhancements ang healthcare system. Sa katunayan, higit sa 3,400 projects ang naitalang nakumpleto dito as of 2022.

Higit sa 60 specialty centers rin ang binuksan na sa publiko upang mapaunlad ang kapasidad ng specialized medical treatment. Kabilang dito ang Clark Multi Specialty Medical Center sa Pampanga na layong magbigay ng topnotch medical care sa mga pasyente nito sa pamamagitan ng comprehensive range of specialized departments gaya ng heart, kidney, cancer, at pediatric centers.

Hinihikayat din ni Pangulong Marcos ang local government units (LGUs) na maglagay ng health facilities sa kanilang lugar at suportahan ang Philippine Health Facility Development Plan 2020-2040.

Ang Philippine Health Facility Development Plan ang nagsisilbing overall strategy para sa infrastructure at medical investments ng bansa. Ipinagtibay ito ng Memorandum circular no. 26 na nilagdaan noong July 25, 2023.

Hinimok din ng Pangulo ang public at private stakeholders na suportahan ang layunin ng administrasyon niyang magkaroon ng accessible healthcare system sa bansa.

Sa patuloy na pagbibigay prayoridad ni Pangulong Marcos sa healthcare sector, inaasahang magkakaroon ang bawat Pilipino ng de-kalidad at abot-kayang serbisyong pangkalusugan na siyang hangad niya para sa bansa. Ika nga niya, “No matter how wealthy you are, no matter how successful you are, you cannot enjoy that wealth or that success if you do not have your health. That is why it is a priority.”

Noong December 5, 2023, nilagdaan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang Republic Act No. 11966 o Public-Private Partnership Code Of the Philippines bilang batas.

Tumutukoy ang Public-Private Partnerships (PPPs) sa contractual agreement sa pagitan ng public at private sectors na naka-target sa financing, designing, implementing, at operating ng infrastructure facilities and services.

Matatandaang isa ang PPPs sa funding strategies ng Build, Better, More (BBM) program ni Pangulong Marcos.

Nakikita ni Pangulong Marcos ang infrastructure projects sa ilalim ng Build, Better, More program bilang driving force sa pagpapalago ng ekonomiya ng bansa, partikular na ang transport projects.

Tumutukoy ang Build, Better, More sa infrastructure program ni Pangulong Marcos na target magpalawak sa Build, Build, Build (BBB) program ng nakaraang administrasyon. Layong tugunan ng Build, Better, More program ang mga kakulangan sa sektor ng imprastraktura na siyang humahadlang sa development ng bansa.

Parehas na target ng Build, Better, More at Build, Build, Build programs na tumugon sa mga kakulangan at isyu ng infrastructure sector sa bansa.  Mas diversified nga lang ang funding strategy para sa Build, Better, More Program, kagaya na lang ng pag-utilize sa Public-Private Partnerships (PPPs).

Mayroong 123 new projects sa infrastructure program ng administrasyong Marcos. Mula sa 119 projects sa ilalim ng Build, Build, Build program, 71 dito ang na-carryover mula sa mga dating administrasyon. Sa kabuuan, 194 ang inaprubahang high-impact priority projects sa Build, Better, More program.

Ayon kay Pangulong Marcos, makikinabang ang buong bansa sa naturang 194 projects. Isa sa key projects na ito ang Luzon Spine Expressway Network Program. Mula 20 hours, magiging 9 hours na lang ang biyahe mula Ilocos papuntang Bicol.

Kabilang din sa mga bagong proyekto sa ilalim ng Build, Better, More program ang mga sumusunod ayon kay Socioeconomic Planning Secretary Arsenio Balisacan:

• Panay Railway Project
• 3rd phase ng Mindanao Railway Project
• University of the Philippines-Philippine General Hospital (UP-PGH) Diliman Hospital
• North Long Haul component ng North-South Railway
• Ilocos Sur Transbasin Irrigation project
• San Mateo Railway
• Metro Cebu Expressway

Kabilang naman sa mga na-carryover na proyekto ang Metro Manila Subway Project at Ninoy Aquino International Airport (NAIA) rehabilitation mula sa Build, Build, Build program, at ang North-South Commuter Railway mula sa administrasyon ni dating Pangulong Benigno Aquino III.

Samantala, ipinahayag naman ni Japanese Prime Minister Fumio Kishida sa kanyang official visit sa Pilipinas noong November 3, 2023, ang commitment niyang tulungan ang infrastructure development ng bansa sa ilalim ng Build, Better, More program.

Kapag maging matagumpay ang Build, Better, More program ng administrasyong Marcos, matitiyak ang pagkakaroon ng mas matatag na ekonomiya. Mas bibilis ang kalakalan, mas lalakas ang turismo, mas titibay ang imprastraktura, at mas aayos ang kalidad ng buhay sa Pilipinas.

Nilagdaan na ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. bilang batas ang P5.768 trillion 2024 national budget noong December 20, 2023.

Sa signing ceremony na ginanap sa Malacañang, pinaalalahanan ni Pangulong Marcos ang mga ahensya na nagpapatupad ng expenditure program na labanan ang red tape na kadalasang nagiging dahilan ng underspending at overspending.

Ang red tape ay ang sobrang pagsunod sa formal rules na itinuturing na walang kabuluhan.

Sa ilalim ng pamumuno ni King Charles V ng Spain mula 16th century, inihihiwalay ang mga mas importanteng dokumento sa pamamagitan ng pagtatali ng pulang ribbon imbes na simpleng lubid. Sa pagtatapos naman ng Civil War sa Amerika, naging normal ang pagtatali ng pulang ribbon sa napakaraming dokumento upang makakuha ng military records na kailangan para sa retirement claims. Ang mga ito ang pinagmulan ng red tape.

Marami sa atin ang sanay na sa napakahabang pila, napakaraming requirements, at napakabagal na proseso kapag nakikipag-transaksyon sa mga opisina ng gobyerno. Normal man ito para sa iba, halimbawa na ito ng red tape.

Dahil sa napakatagal nga bago makakuha ng request, hindi nakapagtatakang maraming naiinip sa kahihintay. Kaya naman para bumilis ang proseso, nagbibigay sila ng bribe o suhol sa mga opisyal ng gobyerno. Dito na nagsisimula ang korapsyon.

Upang maiwasan ito, nilagdaan ni dating Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo ang Republic Act No. 9485 o Anti-Red Tape Act noong June 2, 2007. Layon nitong isulong ang transparency, honesty, at responsibility ng mga opisyal ng gobyerno sa pagbibigay ng serbisyong pampubliko. Kabilang sa batas na ito ang mga hakbang upang mabawasan ang red tape sa service transactions.

Noong May 28, 2018 naman, pinirmahan ni dating Pangulong Rodrigo Duterte ang Ease of Doing Business Law o Republic Act No. 11032. Pag-amyenda ito sa naunang Anti-Red Tape Act na may layunin ding mapabuti ang sistema at mapabilis ang proseso ng pakikipag-transaksyon sa gobyerno. Sa bisa nito itinatag ang Anti-Red Tape Authority (ARTA) na nangangasiwa sa pagpapatupad ng provision ng naturang batas.

Isa sa mga probisyon ang prescribed processing time na 3-7-20: 3 days para sa simple transactions, 7 days para sa complex transactions, at 20 days para sa highly technical transactions. Papatawan naman ng karampatang parusa ang mga hindi susunod dito.

Naniniwala naman ang ARTA na susi sa pagpapabilis ng transaksyon ang pagsusulong ni Pangulong Marcos ng digitalization, kasama ang streamlining at automation, sa bansa.

Samantala, bukod sa panawagan na labanan ang red tape, nagpaalala rin ang Pangulo sa mga ahensya ng gobyerno na gamitin nang tama at naaayon sa batas ang national budget, bilang paggalang sa taxpayers na nagbigay-daan upang maging posible ito. Sabi nga niya, “We are working for the people not for ourselves. We are working for the country not for ourselves.”

Nitong December 21, 2023, maraming netizens ang na-excite at shinare agad ng screenshot umano ng Proclamation No. 427. Sa naturang post, nakalagay na idineklara ni Pangulong Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos Jr. ang December 22 bilang special half-working day.

Agad naman itong pinabulaanan ng Presidential Communications Office (PCO). Bagamat totoong may nilagdaang Proclamation No. 427 kamakailan, fake news o hindi totoo na magkakaroon ng special half-working day.

Sa ginanap na Ani ng Dangal awarding ceremony sa Malacañang noong February 22, 2023, matatandaang hinimok ni Pangulong Marcos ang National Commission for Culture and the Arts (NCCA) na suportahan ang Filipino artists na nagbibigay ng malaking ambag sa pag-unlad ng sining at kultura ng bansa.

Bilang tugon sa rekomendasyon ng NCCA at pagtupad sa Republic Act No. 7355 o Manlilikha ng Bayan Act, inilabas ni Pangulong Marcos ang Proclamation No. 427 noong December 15, 2023. Dito, idineklara ng Pangulo ang nine Filipino artists bilang “Manlilikha ng Bayan.”  Pagkilala ito sa kanilang kahusayan sa traditional folk arts na umaabot na sa mataas na antas ng technical and artistic excellence.

Sa proklamasyon na nilagdaan ni Executive Secretary Lucas Bersamin, kabilang sa siyam na Manlilikha ng Bayan si Adelita Romualdo Bagcal mula sa Banna, Ilocos Norte na nangangalaga sa Ilocano oral traditions.

Itinagurian naman bilang Sama master of traditional dance si Sakinur-ain Mugong Delasas mula sa Bongao, Tawi-Tawi. Samantala, sa pagtataguyod ng tradisyong T’boli temwel o brasscasting kinilala si Bundos Bansil Fara.

Pasok din sa listahan ang traditional weavers na sina Marife Ravidas Ganahon mula sa Malaybalay, Bukidnon; Samporonia Pagsac Madanlo mula sa Caraga, Davao Oriental; at Barbara Kibed Ofong mula sa Lake Sebu, South Cotabato. Mula rin sa Lake Sebu si Rosie Godwino Sula, isang T’boli chanter.

Kasama rin ang traditional embroiderers na sina Abina Tawide Coguit ng La Paz, Agusan del Sur at Amparo Balansi Mabanag mula Paracelis, Mountain Province na kinilala bilang mga Manlilikha ng Bayan.

Nagbibigay-kulay sa mayamang kultura ng Pilipinas ang traditional folk arts. Sa pagpapahalaga sa ating tradisyon at sa mga taong patuloy na nagtataguyod rito, nananatiling buhay ang ating pagka-Pilipino.

Pangako ni Pangulong Marcos, kaisa ang administrasyon sa pagsusulong at pagpapayaman sa sining at kultura ng bansa. Sabi nga niya, “Nagtitiwala ako na kung pauunlarin natin ang industriyang ito, higit tayong makatutulong sa paglago ng ating ekonomiya, at maiangat ang Pilipino saan mang dako ng daigdig.”

Nang tanungin si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. kung paano ia-assess ang kanyang performance ngayong 2023, ang sagot niya: “the year of structural changes.”

Sa isang panayam sa Tokyo, Japan, ipinahayag ng Pangulo na mahalaga para sa recovery ng bansa ang mga pagbabagong ito dahil na rin sa economic challenges na dulot ng COVID-19 pandemic.

Tumutukoy ang structural change sa pagbabago sa paraan kung paano pinapatakbo ang ekonomiya.

Matatandaang noong kasagsagan ng pandemya, naging limitado ang pagkilos sa ekonomiya. Pili lang ang mga negosyong pinayagang mag-operate upang maiwasan ang mataas na transmission ng virus.

Ngayong tinanggal na ang State of Public Health Emergency status ng bansa sa bisa ng Proclamation No. 297, unti-unti nang nakabangon ang ekonomiya dahil na rin sa pagbubukas muli ng mga negosyo. Ayon nga kay Pangulong Marcos, isa sa mahahalagang reporma ngayong taon ang pagpapagaan sa pagtatayo ng negosyo.

Makikita ang epekto nito sa ekonomiya dahil base sa datos ng Philippine Statistics Authority (PSA), mula 4.3% sa second quarter, lumago ang gross domestic product (GDP) ng bansa sa third quarter ng 5.9%. Dahil sa performance na ito, itinuring ang Pilipinas bilang pinakamabilis sa mga umuusbong na ekonomiya sa Asya.

Bukod dito, binanggit din ni Pangulong Marcos na makabuluhan ang pagbabago sa tax structure ngayong 2023. Aniya, mahalaga ang structural changes dahil kailangang i-remodel at ire-adjust ang fiscal, monetary, at fiscal policies ng bansa upang tuluyang makalayo sa itinaguriang COVID economy. Naniniwala naman siyang magkakaroon ng magandang epekto sa 2024 ang structural changes sa taong ito.

Para naman sa kanyang outlook sa susunod na taon, ipinahayag ng Pangulo na hindi magbabago ang layunin ng administrasyon niyang ituloy ang modernization ng pamahalaan.

Ika nga ni Pangulong Marcos, “We’re moving in the right direction.” Aminado man siyang mabagal ito, sinabi naman niyang, “we will just keep pushing and pushing” para na rin maramdaman na ng bawat Pilipino ang epekto ng mga pagbabagong ito.

Bagamat tiniyak ng Department of Energy (DOE) na sapat ang supply ng kuryente hanggang sa second quarter ng 2024 sa kabila ng nakaambang El Niño phenomenon, nanawagan si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa mga Pilipino na magtipid.

Umaasa ang Pangulo na magsisilbing paalala ang selebrasyon ng National Energy Consciousness Month ngayong Disyembre upang maging responsable sa paggamit ng enerhiya.

Tiniyak ni Pangulong Marcos na patuloy na tutuklas ang pamahalaan ng mga alternatibong mapagkukunan ng enerhiya.

Isa sa mga pinagkukunan ng enerhiya sa bansa ang Malampaya gas field na nagsimula ng commercial operations noong January 2002. Nakakapag-produce ito ng malinis na natural gas na nagsusuplay ng limang power plants sa Luzon ngunit base sa estimate ng DOE, inaasahan itong maubos sa first quarter ng 2027. Kaya naman sinisikap ng administrasyong Marcos na maresolba na ang isyu sa West Philippine Sea upang masimulan na ang bagong energy exploration project bago maubos ang Malampaya gas field.

Sa isang panayam kasama ang Japanese media noong December 16, 2023, iginiit ng Pangulo na isasagawa ang bagong energy exploration project sa loob ng exclusive economic zone (EEZ) at maritime territory ng Pilipinas, hindi sa conflict area.

Bukod sa energy exploration project, isinusulong din ni Pangulong Marcos ang pagpapalawak sa paggamit ng renewable energy. Sa katunayan, inimbitahan niya ang Asia Zero Emission Community (AZEC) partners na mag-invest sa renewable energy industry sa ginanap na AZEC Leaders’ Meeting sa Tokyo, Japan nitong December 18, 2023.

Ayon sa National Renewable Energy Program ng pamahalaan, inaasahang 35% ng power mix ay magiging renewable energy sa 2030. Dapat naman itong maging 50% sa 2040.

Naniniwala si Pangulong Marcos na mabisang paraan upang masolusyunan ang mga problema sa mataas na singil ng kuryente, climate change, at global warming ang pagpapalawak sa renewable energy sector.

Simula nang maupo si Pangulong Marcos, naitalang higit sa kalahating milyong tahanan ang nagkaroon ng access sa kuryente. Aniya, “We will spare no effort to achieve full household-electrification by the end of my term. 100% is within our reach.” Sa kabila nito, dapat pa rin nating gawin ang parte natin sa pagtitipid ng kuryente, para na rin makatulong sa kalikasan.

Tiniyak ni Pangulong Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos Jr. sa overseas Filipino workers (OFWs) na tuloy ang mga programa at proyekto ng pamahalaan na magpapagaan sa buhay nila at ng kanilang mga mahal sa buhay.

Sa ginanap na OFW Family Day sa Pasay nitong December 20, 2023, inihayag ng Pangulo na patuloy na ginagawa ng pamahalaan ang mga kinakailangang hakbang upang matiyak ang kanilang kaligtasan habang nasa ibang bansa.

Isa sa mga pagsisikap ng pamahalaan upang makatulong sa OFWs ang One Repatriation Command Center (ORCC) na inilunsad ng Department of Migrant Workers (DMW) noong July 20, 2022. Isa itong one-stop center kung saan maaaring humingi ng tulong ang OFWs tungkol sa iba’t ibang isyu, gaya na lang ng sexual abuse, modern-day slavery, at requests for assistance upang maipadala sa Pilipinas ang labi ng namatay na OFW. Bukas din 24/7 ang hotline nitong 1348 para sa OFWs na kailangan ng counseling at legal assistance.

Isa namang livelihood support ang programang Balik Pinas, Balik-Hanapbuhay. Para ito sa Overseas Workers Welfare Administration (OWWA) members na nawalan ng trabaho dahil sa political conflict, mga naging biktima ng illegal recruitment, at iba pang nakababalisang sitwasyon. Sa ilalim ng programang ito, mabibigyan ang mga kwalipikado ng maximum P20,000 assistance na maaaring gamitin bilang puhunan sa kanilang proyektong pangkabuhayan.

Para naman mapangalagaan ang kalusugan ng OFWs at ng kanilang dependents, ipinatayo ang OFW Hospital sa San Fernando, Pampanga noong May 2022. Dito, maaari silang makinabang sa free healthcare services.

Ilan pa sa mga ibinida ni Pangulong Marcos na mga programa at proyekto para sa OFWs ang mga sumusunod:

• Livelihood Development Assistance Program
• Financial Awareness Seminar-Small Business Management Training
• Enterprise Development Loan Program
• Tulong Pangkabuhayan sa Pag-unlad ng Samahang OFWs
• OFW Children’s Circle
• OWWA Education and Training Program and Educational Assistance

Samantala, hinikayat naman ng Pangulo ang OFWs na sulitin at gamitin nang wasto ang mga benepisyong makukuha sa mga programang ito. Aniya, kasabay sa pagkayod nila sa ibang bansa para makapagbigay ng magandang buhay sa kanilang pamilya ang pagsisikap ng administrasyon niyang mapaunlad ang bansa. Tiniyak niyang sa itinatatag niyang Bagong Pilipinas, magiging optional na lang ang pagtatrabaho abroad dahil mas dadami ang oportunidad sa bansa.

Sabi nga ni Pangulong Marcos, OFWs ang tunay na halimbawa ng makabagong manggagawang Pilipino na maipagmamalaki natin sa buong mundo. Sa patuloy na pagpapatupad at pagpapabuti ng pamahalaan sa mga programa para sa OFWs, matutulungan nang lubos ang ating modern-day heroes.

Nitong December 15, 2023, naglabas si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ng kautusan na lilikha ng opisinang naka-focus sa investment at economic programs ng bansa.

Sa bisa ng Executive Order (EO) No. 49, bubuuin ang Office of the Special Assistant to the President for Investment and Economic Affairs (OSAPIEA) sa ilalim ng Office of the President (OP).

Layon ng OSAPIEA na tiyakin ang epektibong integrasyon, koordinasyon, at implementasyon ng iba’t ibang polisiya at programang pang-ekonomiya at pang-investment.

Kabilang sa mga magiging tungkulin ng OSAPIEA ang tulungan ang Pangulo sa pagbibigay ng strategic advice sa mga usaping pang-ekonomiya gaya ng inflation, food security, at pagtaas ng presyo ng mga panungahing bilihin. Titiyakin din ng tanggapan na matutupad ang investment pledges na nakakalap ng bansa mula sa foreign investors.

Pangungunahan ni Presidential Adviser on Investment and Economic Affairs Frederick Go ang OSAPIEA. Bilang Special Assistant to the President for Investment and Economic Affairs (SAPIEA), magsisilbi siya bilang Chairperson ng Economic Development Group (EDG).

Makikipagtulugan ang SAPIEA sa EDG upang kilalanin ang mga pangunahing programa at proyekto sa ilalim ng Philippine Development Plan (PDP) 2023-2028. Siya rin ang magmo-monitor, magre-review, at mage-evaluate sa progress ng prioritity initiatives ng administrasyon. Bukod dito, kikilalanin din ng SAPIEA ang mga naging isyu sa implementasyon ng mga programa at ire-report ito sa Pangulo.

Uupo rin ang OSAPIEA head bilang miyembro ng National Economic and Development Authority (NEDA) Board, Investment Coordination Committee (ICC), Social Development Committee (SDC), Committee on Infrastructure (INFRACOM), at Development Budget Coordination Committee (DBCC).

Ang mga Kalihim naman ng NEDA at Department of Finance (DOF) ang magsisilbi bilang Vice Chairpersons ng OSAPIEA.

Alinsunod ang paglikha ng investment and economic affairs office sa layunin ng administrasyong Marcos na makamit ang economic at social transformation sa bansa, sa pamamagitan ng inclusive growth at paglikha ng environment na nagbibigay ng patas na oportunidad para sa lahat ng Pilipino.

Inimbitahan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang Asia Zero Emission Community (AZEC) na mag-invest sa renewable energy industry at sa mga umuusbong na teknolohiya sa Pilipinas.

Sa ginanap na AZEC Leaders’ Meeting sa Tokyo, Japan nitong December 18, 2023, ipinakita ng Pangulo ang energy efficiency at conservation measures ng bansa.

Sasapi ang Pilipinas sa AZEC upang mapabilis ang isang malinis, sustainable, at affordable energy transition tungo sa carbon neutrality o net zero emissions, kasabay sa pagtiyak ng energy security ng bansa.

Ang AZEC ay isang plataporma na binubuo ng mga bansa sa Asya na nagsusulong sa pagbabawas ng greenhouse gas emissions. Greenhouse gases ang nagpapataas sa temperatura ng mundo na binubuo ng carbon dioxide, methane, ozone, nitrous oxide, chlorofluorocarbons, at water vapor. Nangyayari ang greenhouse effect kung nata-trap ang init malapit sa Earth’s surface na siyang nagdudulot ng global warming.

Naniniwala si Pangulong Marcos na ang pagpapalawak sa paggamit ng renewable energy sources ay mabisang paraan upang masolusyunan ang mga problema sa mataas na singil ng kuryente, climate change, at global warming.

Ayon sa Pangulo, nagtakda na ang pamahalaan ng target para itaas ang share ng renewable energy. By 2030, inaasahang 35% ng power mix ay renewable energy. By 2040, dapat maging 50% na ito base sa National Renewable Energy Program ng pamahalaan.

Upang makamit ito, niluwagan na aniya ng bansa ang foreign ownership restrictions para sa renewable energy projects. Siniguro rin ni Pangulong Marcos na maaaring mag-avail ng simplified rules at additional incentives gaya ng income tax holiday at duty-free importation ng capital equipment ang investors na magpapatayo ng renewable energy facilities sa bansa.

Maganda ang hakbang ni Pangulong Marcos na palawakin ang paggamit ng renewable energy sa bansa. Bukod sa maiiwasan nito ang paglala ng global warming at climate change, mapapababa nito ang presyo ng kuryente na malaking tulong para sa pangkaraniwang Pilipino.