EXPLAINERS

May kaplastikan ka ba?

Hindi maikakailang malaki ang problema ng mundo sa plastic. Ayon sa datos ng World Bank, tumataginting na 2.7 million tons ng plastic ang naitatapon ng Pilipinas kada taon.

Sa sobrang dami ng plastic sa paligid, alam mo bang kahit ikaw, posibleng may plastic na sa loob ng katawan? Dahil ito sa microplastics.

Ang microplastics ay plastic particles na may sukat na mas mababa sa 5 millimeters. Sa sobrang liit nito, hindi na ito makita.

Maraming pinagmulan ang microplastics. Kabilang dito ang mas malaking plastic na nadurog, resin pellets galing sa plastic manufacturers, at microbeads na ginagamit sa health and beauty products.

Ayon sa researchers ng Laboratory of Microbial Oceanography sa France, may na-detect na microplastics sa lamang loob ng tao, partikular na sa lungs, spleen, kidneys, at placenta.

Maging ang dugo at testes ng mga lalaki, mayroon na ring plastic.

Hindi na nakagugulat ang resultang ito dahil kalat na sa buong paligid ang microplastic particles. Bukod sa nasisinghot ito sa hangin, maaari rin itong makapasok sa katawan natin sa pamamagitan ng pag-inom ng tap at bottled water, pagkain ng contaminated food, at paggamit ng derma products katulad ng toothpaste, lipgloss, at tattoo ink.

Hindi dapat ito ipagsawalang-bahala dahil ang mga kemikal na matatagpuan sa regular plastic ay nakaaapekto sa growth, metabolism, blood sugar, blood pressure, at reproduction.

Nararapat na bigyang prayoridad ng mga lokal na pamahalaan ang pagbabawas sa plastic waste dahil malaki ang pinsalang naidudulot nito, hindi lamang sa kalikasan, kundi maging sa kalusugan natin.

Sa pagsungkit niya hindi lamang sa isa, kundi dalawang gintong medalya sa 2024 Paris Olympics, bumuhos ang mga gantimpala at insentibo para sa Filipino artistic gymnast na si Carlos Edriel Yulo.

Batay sa Republic Act No. 10699 o National Athletes and Coaches Benefits and Incentives Act, makatatanggap si Yulo ng tumatanginting na P10 million dahil sa nakuhang gintong medalya.

Bukod pa ito sa P3 million na ipagkakaloob ng House of Representatives.

Gagawaran din siya ng Philippine Sports Commission (PSC) ng Olympic Gold Medal of Valor.

Makatatanggap naman si Yulo ng house and lot mula sa Philippine Olympic Committee; gayundin ng isang fully furnished three-bedroom condominium unit at cash bonus na nagkakahalaga ng kabuuang P35 million mula sa isang property developer.

Dagdag pa rito, nangako ang isang restaurant ng lifetime free buffet para kay Yulo, habang free baked mac for life at free food and drinks din ang inalok ng iba pang mga kainan.

Samantala, isang automotive parts store ang magbibigay kay Yulo ng libreng set ng headlights at fog lights para sa kanyang sasakyan.

Dahil sa ginawa niyang kasaysayan bilang pinakaunang Pilipino na nakakuha ng dalawang gintong medalya sa iisang Olympic event, masasabing “dasurv” ni Yulo ang patuloy na pagbuhos ng biyaya para sa kanya.

Sa kanyang pagbabalik sa Pilipinas, dala-dala ni Yulo hindi lamang ang mga gintong medalya kundi ang tagumpay ng bawat Pilipino at ng buong bansa.

“From PWD to RIP.”

Ito ang komento ng ilang netizen ukol sa bagong gawang wheelchair ramp sa EDSA Busway-Philam station sa Quezon City.

Sa halip kasing makatulong, tila madidisgrasya pa ang persons with disabilities (PWDs) na dadaan dito dahil sa pagiging matarik ng wheelchair ramp.

Isang wheelchair user na kinilalang si Nelson Belo ang sumubok sa naturang PWD ramp.

Gaya ng hinala ng mga netizen, nahirapan siyang makaakyat dahil sa sobrang tarik ng rampa. Maging pababa ay delikado rin, kahit may tumutulong pa sa kanya.

Paliwanag ng Metropolitan Manila Development Authority (MMDA), dito nila inilagay ang PWD ramp dahil sa limitadong espasyo. Kung wala ito, hindi umano maitatatag ang elevator.

Ayon kay MMDA Acting Chairman Atty. Romando Artes, hindi naging madali ang pagpapatayo ng PWD ramp sa Philam station dahil sa height restriction ng Metro Rail Transit (MRT).

Aminado man na hindi perpekto ang disenyo, partikular na para sa mga naka-wheelchair, iginiit ng MMDA na malaking tulong pa rin ito para sa senior citizens, buntis, at ibang PWDs sa halip na umakyat gamit ang hagdan.

Tiniyak naman ng MMDA na magtatalaga sila ng mga tauhan upang tumulong sa PWDs na nahihirapang umakyat o bumaba sa rampa.

Samantala, kinumpara naman ng mga netizen sa slide, skateboard ramps, at maging sa rollercoasters ang PWD ramp na tinatawag ngayong “rampway to heaven”.

Inaprubahan na ni Pangulong Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos Jr. ang panukalang P6.352 trillion National Expenditure Program para sa fiscal year 2025 na susuporta sa Philippine Development Plan 2023-2028 ng administrasyon.

Batay sa mga direktiba at polisiya ni Pangulong Marcos, tututukan ng pamahalaan ang food security, social protection, healthcare, housing, disaster resilience, infrastructure, digital connectivity, at energy.

Sa ilalim ng National Expenditure Program, malaking bahagi ng pondo ang ilalaan sa sektor ng edukasyon, public works, health, interior and local government, at defense.

Kabilang din sa bibigyang prayoridad ng pamahalaan ang sektor ng agrikultura, agrarian reform, social welfare, transportasyon, judiciary, at justice.

Matatandaang nauna nang sinabi ng pangulo na magsisilbing gabay ang Philippine Development Plan sa paglikha ng mas maunlad, inklusibo, at matatag na lipunan.

Naniniwala naman si Pangulong Marcos na maayos na naibalanse ang mga prayoridad ng pamahalaan sa alokasyon ng pondo.

Sa video, makikita ang isang limang taong gulang na batang lalaki mula sa Thung Song, Thailand na umiiyak habang nakatayo sa starting line kasama ang kanyang ina.

Kalahok ang bata sa karera, ngunit sa hindi malamang dahilan, ayaw na nitong sumali.

Ilang segundo bago magsimula ang karera, nakaisip ang ina ng strategy upang mapatakbo ang kanyang anak: kumaripas ng takbo papalayo sa bata.

Gaya ng inaasahan, mabilis na hinabol ng bata ang kanyang ina habang umiiyak.

Sa sobrang bilis, siya pa ang nauna sa finish line! Agad siyang sinalubong ng yakap ng kanyang ina.

Napalitan naman ng ngiti ang mga luha ng bata nang umakyat ito sa entablado upang sabitan ng medalya.

Umani ng samu’t saring reaksyon mula sa mga netizen ang naturang video. Marami sa kanila ang kinagiliwan ang pangyayari. Ang pabirong sabi ng ilan, pruweba ito na makakamit mo ang iyong goals kung susundan mo lang ang iyong ina.

Gayunman, pinuna ng iba ang pagpilit at tila pagbalewala ng ina sa nararamdaman ng kanyang anak na siyang nag-udyok sa diskusyon ng mga netizen tungkol sa pagkakaiba ng parenting styles ng Asya at Western countries.

Noong September 15, 2023, dumalo ang mga estudyante sa isang misa sa San Jose National High School sa Talibon, Bohol.

Ngunit sa kalagitnaan ng misa, biglang nahimatay ang isang estudyante.

Ilang sandali lamang, sinundan ito ng isang estudyanteng nagsimulang mangisay, habang ang iba ay hirap nang huminga at nagha-hyperventilate na.

Nagtuloy-tuloy ito hanggang sa umabot sa 200 estudyante ang naapektuhan ng pinaniniwalaang “masamang espiritu”.

Isang linggo bago mangyari ang insidente, iniulat ng mga estudyante na nakakita at nakaramdam sila ng mga espiritu sa kanilang paaralan.

Nakakita pa umano sila ng itim na tao malapit sa puno ng balete na nasa loob ng kanilang paaralan.

Dahil dito, pinaniniwalaan ng mga residente na nakaranas ng “demonic possession” ang mga estudyante nang maganap ang misa.

Ngunit ayon sa mga eksperto, posibleng mass hysteria ang nangyari sa paaralan.

Tumutukoy ang mass hysteria sa tila nakahahawang dissociative phenomena o diskoneksyon ng tao sa kanyang pag-iisip, alaala, damdamin, at kilos. Nangyayari ito sa grupo ng mga tao na nakararamdam ng anxiety o pagkabalisa.

Ipinag-utos naman ni Talibon Mayor Janette Garcia sa mga magulang na iuwi ang kanilang mga anak, habang nagpadala ng responders ang Provincial Health Office, kung saan nasa 195 students ang dinala sa ospital.

Sa kabutihang palad, ligtas naman ang mga estudyante mula sa anumang panganib.

Kadalasang nagdudulot ng kasiyahan ang pagdalo sa mga pista. Ngunit ang pagdiriwang na ito sa San Juan, Metro Manila, tila iniiwasan na ng mga tao.

Ayon kasi sa mga netizen, hindi na simpleng selebrasyon ang Basaan Festival, kundi perwisyo na para sa mga napapadaan dito.

Tuwing ika-24 ng Hunyo, ginugunita ng mga Pilipino ang kapanganakan ni Saint John the Baptist.

Sa Bibliya, binibinyagan ni Saint John sa pamamagitan ng tubig ang mga taong nagsisisi at humihingi ng kapatawaran sa kanilang mga kasalanan. Kung matatandaan, siya rin mismo ang nagbinyag kay Hesus.

Kaya bilang pagdiriwang sa kaarawan ng kanilang patron saint, naglalagi sa mga lansangan ang mga taga-San Juan upang buhusan ng tubig ang mga dumadaan.

Paalala dapat ang tradisyong ito sa baptism, ngunit ayon sa mga netizen, nagiging harassment na ito.

Sa ilang videos na ipinost sa social media, makikita kung paano pinipilit ng mga residente na buhusan ng tubig ang mga motorista at commuters na papasok lamang sa kanilang trabaho o paaralan.

Hinaharangan at kinukuyog pa nila ang private vehicles at mga pampasaherong jeep. Kahit mga pulis, binabasa nila.

Naninira at nagnanakaw pa ng gamit ang ilang nakikipista, katulad ng ginawa nila sa isang napadaang truck.

Sa kasamaang-palad, nagdudulot din minsan ng aksidente ang tradisyong ito.

Ayon sa paniniwala, blessing ang mabasa sa pista ng San Juan, pero para sa karamihan, sakit na ito sa ulo.

Hindi naman masamang ipagdiwang ang kaarawan ni Saint John dahil nagbibigay na ito ng saya sa mga residente, nagpapalalim pa ito sa kanilang ugnayan bilang isang komunidad.

Ngunit kung hindi nila isasabuhay ang kanyang mga aral at sa halip, nagiging marahas sa mga nais lamang maghanapbuhay, wala nang kabuluhan ang tradisyong ito dahil hindi para sa santo ang ganitong uri ng selebrasyon.

Kulelat na nga sa math, science, at reading, maging sa creative thinking ay bagsak ang mga estudyanteng Pilipino.

Ito ang pinakahuling ulat na inilabas ng Program for International Student Assessment (PISA) na sumukat sa creative thinking skills ng 15-year-old students mula sa 64 countries sa buong mundo.

Batay sa assessment ng PISA na isinagawa noong 2022, pangalawa ang Pilipinas sa may pinakamababang creative thinking skills sa score na 14 points.

Lamang lang ng isang puntos ang bansa sa Albania na nakakuha ng pinakamababang score na 13.

Malayong-malayo ito sa itinakdang average score ng Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) na 33 points.

Bukod sa Pilipinas at Albania, kabilang ang Uzbekistan at Morocco sa may pinakamababang creative thinking skills. Nakamit naman ng Singapore, South Korea, Canada, at Australia ang pinakamataas na scores.

Ito ang pinakaunang pagkakataon na sinubok ng PISA ang kakayahan ng mga mag-aaral sa paggamit ng kanilang imagination at creativity upang lumikha at pagandahin ang ilang mga ideya.

Kaugnay nito, matatandaang nauna nang inilabas ng PISA ang resulta ng performance ng mga estudyanteng Pilipino pagdating sa ilang asignatura.

Sa 81 countries, 76th ang Pilipinas sa math. 79th naman ito sa reading at 80th sa science.

Nasungkit naman ng Singapore ang rank 1 sa lahat ng nabanggit na subjects.

Kung mapapansin, first-world countries ang nangunguna sa ganitong uri ng pagsusulit, habang pinakamababa ang less developed at developing countries katulad ng Pilipinas.

Ang edukasyon ang pinakamahalagang kayamanang matatanggap ng isang tao. Ngunit kung kulang ang suporta at pondo na matatanggap ng mga mag-aaral mula sa pamahalaan, mahihirapan silang maabot ang kanilang buong potensyal at maging ang kanilang mga pangarap.

Ang pag-iisang dibdib ang pinakahihintay na okasyon ng dalawang taong nagmamahalan. Maigi itong pinaghahandaan at minsan pa ay ginagastusan ng ilang daang libo.

Ngunit imbes na maging masaya, naging luhaan ang bride na si Janine Seit Suelto-Sagario at ang kanyang groom na si Jove Deo Gracias Sagario sa kanilang wedding day na ginanap sa St. Andrew the Apostle Parish sa Amlan, Negros Oriental.

Habang naglalakad kasi patungong altar si Janine, sinimulan na ng pari ang misa.

Isa sa mga pinaka-inaabangan sa araw ng kasal ay ang paglalakad sa aisle. Itinuturing itong “grand reveal” ng bride at hudyat sa pagsisimula ng seremonya. Sa madaling salita, ito ang “moment” ng bride.

Sa kasamaang-palad, hindi ito naranasan ni Janine. Napahiya siya at nagmadali siyang maglakad. Muntik pa nga siyang madulas na napakadelikado dahil kasalukuyan siyang buntis.

Hindi pa rito nagwawakas ang kanilang masamang karanasan dahil habang nasa altar, nanermon pa umano ang pari at nagparinig na akala niya, nanganak na ang bride kaya hindi nakarating sa tamang oras.

At ilang sandali lamang matapos ang kasal, agad na nag-utos ang pari na magpasok ng isang kabaong sa simbahan dahil sunod na ito sa schedule.

Late na nakarating ang bride at groom at ang kanilang guests dahil isang gabi bago ang kasal, sinabihan sila ng kanilang ninang na inilipat ito sa 9:30 a.m. mula sa kanilang original schedule na 8 a.m.

Ngunit ayon sa simbahan, wala talagang nangyaring rescheduling. Gayunman, humingi na ng tawad ang pari at simbahan sa bagong kasal at sa kanilang mga pamilya.

Hindi pa naman huli para sa mag-asawa na maranasan ang kanilang dream wedding dahil nagkasundo na ang ilang suppliers na mag-organisa ng libreng kasal para sa dalawa sa June 17.